شفقنا- معاون پژوهش موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم گفت: بیان مطالب تخصصی اگر موجب لغزش در دین و سست شدن اعتقادات شود چنانکه مع الاسف در جامعه ما تا حدودی مطرح شده است، لزومی به طرح آن نیست مگر در جمع های تخصصی و فنی والا طرح آن در مجامع عمومی جایز نیست.
حجت الاسلام والمسلمین حسن پویا در گفت وگو با شفقنا پیرامون آزادی بیان و ساحت مقدسات بیان کرد: آنچه از قرآن کریم و روایات برمی آید این است که به خدایان و مقدسات دیگران نباید دشنام داد چون نتیجه این می شود که آنها هم به مقدسات ما توهین خواهند کرد.
وی آزادی بیان را مطلق ندانست و تاکید کرد: آزادی بیان تا حدی است که منجر به توهین به اعتقادات افراد نشود ولو آن اعتقادات از نظر ما باطل باشد. مباحثه، مناظره و احتجاج کردن با پیروان فرق و ادیان ایرادی ندارد و حتی به آن توصیه شده است ولی به اعتقادات آنها نباید اهانت کرد و این در سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه علیهم السلام دیده شده است.
وی درباره شرایط راهیابی بحث های تخصصی به فضای عمومی جامعه گفت: اساسا مباحث تخصصی که مناسب عموم مردم نیست و بلکه در مواردی امکان دارد اعتقادات آنها را سست کند، لزومی ندارد که به صورت آزاد و علنی بیان شود.
وی ادامه داد: مباحث فقهی، کلامی، فلسفی و عرفانی که در کرسی های درس توسط اساتید و بزرگان ارائه می شود لازم نیست به کف جامعه راه یابد حتی در مواردی اساتید بزرگ حوزه مراعات می کردند که مطالب تخصصی را در حدّ درک طلاب بیان کنند و یا برخی مطالب را برای شاگردان خاص بیان می کردند.
معاون پژوهش موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم تاکید کرد: بیان مطالبی که جنبه تخصصی ندارد و صرفا نقل تاریخی است و در کنار آن نقل های دیگران را هم بیان می کند ایرادی ندارد و عموم هم از آن بهره مند می شوند. اما اگر موجب لغزش در دین و سست شدن اعتقادات شود چنانکه مع الاسف در جامعه ما تا حدودی مطرح شده است، لزومی به طرح آن نیست مگر در جمع های تخصصی و فنی والا طرح آن در مجامع عمومی جایز نیست.
وی با بیان اینکه سازوکارهای پژوهشی که منجر به حفظ حرمت مقدسات شود سال های سال در مراکز علمی مطرح بوده است، در عین حال گفت: مباحث تخصصی در حوزه های علمیه و حتی مراکز دانشگاهی را مقید به این کنیم که گویندگان و شنوندگان آن افراد خاص باشند ضمن اینکه چنین مباحثی در جمع های تخصصی و علمی بیان شود و به عرصه اجتماع کشیده نشود ولی آنجاکه مباحث جنبه عمومی دارد بیان شود.
وی تاکید کرد: در سیره ائمه (ع) هم است که مباحث تخصصی را برای افرادی بیان می کردند که ظرفیت دریافت و فهم آن را داشتند و حتی در پاسخ به سوالات، ظرفیت افراد را در دریافت و فهم مطلب در نظر می گرفتند.
وی خاطرنشان کرد: منبری های بزرگ همواره توصیه می کردند به طلاب که وقتی می خواهید منبر بروید کتاب حدیث را در دست بگیرید و از روی کتاب حدیث و ترجمه آن را بخوانید، نه اینکه آنچه فکر می کنید درست است بیان کنید.
وی تاکید کرد: مراکز حوزوی و دانشگاهی باید به افراد آموزش دهند مطالب و مباحثی که جنبه تخصصی دارد را با استدلال و منطق در مجامع علمی بیان کنند و اگر ظرفیت آن در عموم وجود ندارد به اجتماع راه پیدا نکند. مع الاسف فضای مجازی یا رسانه ها یا فضای آزاد بیش از حد علمی سبب راه یافتن این مباحث به جامعه شده و جوانانی که ظرفیت طرح و فهم آن را ندارند یا نیازی به آن ندارند برداشت درستی از مباحث نکردند و وضعیت اینگونه شده است که می بینیم و گاهی سبب تمسخر برخی اعتقادات و برخی احکام الهی شده است.
پویا درباره توازن میان آزادی بیان و حرمت مقدسات عنوان کرد: یکی از اصول بیان مطالب علمی این است که ما می توانیم همه اصول و فروع و اعتقادات و احکام را بیان کنیم، اما باید رعایت آداب تعلیم و تعلّم را هم داشته باشیم. مراقب باشیم در طرح برخی مطالب در حوزه مقدسات ممکن است تعصبات خاصی وجود داشته باشد که برخی افراد را به مقابله وا دارد لذا گوینده مطلب باید تامل کند و مطلب را با کسی که دنبال حقیقت یابی است در میان بگذارد.
وی تاکید کرد: آزادی بیان به معنای «رها بودن» نیست به معنای اینکه هرکس هرچه می خواهد بگوید نیست چون نتیجه این می شود که همه مقدسات در کتاب ها و نوشته ها به سخره گرفته می شود یعنی دین و احکام الهی به اندازه ای سبک می شود که هرکس هرچه می خواهد می گوید. ابراز عقیده و بیان آزاد است به شرطی که اصول تعلیم و تعلّم رعایت شود.
وی در پایان به نقش نخبگان در بهره گیری مسئولانه از رسانه ها و فضای مجازی اشاره کرد و گفت: برخی آقایان و اندیشمندان گوشه حجره یا مدرسه می نشینند و می گویند ما کاری به رسانه نداریم و کار علمی خود را می کنیم درحالیکه مسئولیت بزرگ دست این نخبگان است و نباید به کلی گویی بسنده کنند. نخبگان وظیفه دارند وارد این فضا شوند و اصول و مبانی علمی که گمان می کنند صحیح است بیان کنند تا افراد به اندازه ای صحیح را از ناصحیح تشخیص دهند و به هر سخنی گوش نکنند یا اگر گوش می کنند قدری تامل کنند.
پویا در پایان تاکید کرد: راه مقابله با سخنان ناصحیح، توهین و تکفیر و ناسزا نیست بلکه منطق ایجاب می کند که با استدلال وارد شده و مستدل گوینده را به چالش بکشید.