شفقنا رسانه- این روزها، زندگی ما با انبوهی از اخبار منفی پر شده است. از شبکههای اجتماعی گرفته تا رسانههای رسمی و غیر رسمی، هر لحظه با خبرهای منفی بمبارانمان می کنند. این جریان مداوم، گاهی باعث خستگی ذهنی و حس ناامیدی میشود. در چنین فضایی، تقویت و گسترش روزنامهنگاری حلمسئله ضرورتی جدی است. رضا غبیشاوی درباره مسئولیت دولت برای تقویت روزنامه نگاری حل مسئله می گوید: به صورت عام دولت باید از دخالت در مسائل روزنامه نگاری و ایجاد مانع در برابر آنها خودداری کند. به صورت خاص هم باید گفت جهت کمک به روزنامه نگاری حل مسئله باید شفافیت در دولت ارتقا یابد؛ اطلاعات و آمار به روز به صورت مستقل تهیه و منتشر شود. از پنهان کاری در اطلاعات و آمار جلوگیری شود. دولت سوابق اتفاقات مختلف از جمله مرتبط با راه حل ها را منتشر کند به ویژه راه حل هایی که به شکست منتهی شده اند یا اثار بدی به جا گذاشته اند. همچنین دولت باید از روزنامه نگاران در انتشار خبرها و گزارش های منفی و حوادث منفی حمایت کند چرا که در بسیاری از این موارد نهادها و سازمان های دولتی و حکومتی مانع می شوند و تمایلی ندارند.
گفتگوی شفقنا رسانه با رضا غبیشاوی سردبیر مجله تخصصی «مطالعات روزنامه نگاری جدید» را در ادامه بخوانید….
روزنامهنگاری حل مسئله منجر به افزایش امید در میان مخاطبان میشود
روزنامه نگاری حل مسئله اساسا چیست و مهمترین تفاوت آن با روزنامهنگاری انتقادی یا رویدادمحور چیست؟
روزنامه نگاری حل مسئله یک روش در فعالیت رسانه ای است که بر بیان راه حل های مسائل متمرکز است. این شیوه روزنامه نگاری بیشتر در حوزه مسائل اجتماعی به کار می رود. دراین نوع روزنامه نگاری، علاوه بر سوژه و مسئله و جزئیات آن، به راه حل های مستند هم اشاره می شود. اینکه راه حل ها درباره مسئله در گذشته چه سرنوشتی داشته اند، موفق بوده اند یا نه و نقاط ضعف و قوت هر راه حل کدام است. به سوابق مثبت و منفی راه حل ها و تجربیات قبلی درباره هر کدام نیز اشاره می کند.
روزنامه نگاری راه حل محور با روزنامه نگاری سنتی متفاوت است چرا که تنها به بیان محض مشکلات به صورت بی طرفانه اکتفا نمی کند بلکه علاوه بر این، با مشارکت مخاطبان و تعامل با آنها برای بیان راه حل های مختلف نیز اقدام می کند.
اهداف روزنامه نگاری حل مسئله را می توان اینگونه برشمرد: آگاهی جامعه از مشکلات و مشارکت دادن آن در حل مشکلات و مسائل. ارائه راه حل هایی برای مسائل موجود و ایجاد روابط جدید و اعتماد سازی میان رسانه ها و شهروندان و مخاطبان.
درباره تفاوت روزنامه نگاری حل مسئله با روزنامهنگاری انتقادی یا رویدادمحور نیز باید گفت در روزنامه نگاری انتقادی، تمرکز بر وجود نگاه انتقادی، بررسی موشکافانه، نگاه به سوژه از همه ابعاد و از جمله انتشار نظرات انتقادی و منفی است. در روزنامه نگاری رویداد محور هم تمرکز بر عنصر خبری «چه» است. بار خبری این نوع روزنامه نگاری بیشتر است اما در روزنامه نگاری حل مسئله، تمرکز اصلی بر راه حل های حل مسئله است. در این نوع روزنامه نگاری، محتوا علاوه بر بخش های قبلا گفته شده، شامل راه حل ها و بررسی آنها نیز می شود. این نوع تولید محتوای رسانه ای، معمولا منجر به افزایش امید در میان مخاطبان می شود و تصمیم گیران و مخاطبان را در معرض راه حل هایی قرار می دهد. نکته اینکه در روزنامه نگاری حل مسئله به معنی نادیده گرفتن انتقادات یا نکات منفی نیست.
برای حرکت بهسمت روزنامهنگاری حل مسئله، تحریریه ها نیازمند تغییرات نرم افزاری هستند
برای داشتن روزنامه نگاری حل مسئله، نیازمند نیروهای حرفه ایتر با مهارتهای روزنامهنگاری هستیم
گفته می شود که برای حرکت رسانههای ایرانی بهسمت روزنامهنگاری حل مسئله، باید تغییرات ساختاری در اتاقهای خبر صورت گیرد. به عقیده شما چه تغییراتی لازم است و آیا این تغییر بیشتر نیازمند مهارتافزایی است یا تغییر در مدیریت تحریریه و سیاستهای رسانه؟
تحریریه رسانه های ایران برای رسیدن به این هدف، نیازمند تغییرات نرم افزاری هستند. تحریریه های ایرانی نسبت به رسانه های حرفه ای جهان، تفاوت بزرگ و اساسی دارند و در راس آن باید گفت تحریریه خبر از تحریریه نظر جدا نیست. در رسانه های حرفه ای جهان، روزنامه نگاران یا در بخش خبر (نیوزروم) فعالیت می کنند و خبرنگار و گزارشگر و مصاحبه کننده هستند یا در بخش نظر مستقرند و یادداشت و تحلیل و تفسیر می نویسند و تهیه می کنند.
برای داشتن روزنامه نگاری حل مسئله در ایران، نیاز به تغییرات دو مرحله ای است. نخست، پیش نیاز : رسانه های ایران ابتدا نیاز به تعریف صحیح و حرفه ای از جایگاه خود دارند. اینکه رسانه چیست و روزنامه نگار کیست؟ تکلیف رسانه ها و روزنامه نگاران ایرانی باید با اطلاع رسانی حرفه ای، استقلال تحریریه و بی طرفی، روزنامه نگاری ارگان و تبلیغات سیاسی مشخص شود. جداسازی حوزه خبر از نظر نیز از دیگر موضوعات اساسی است. در گام دوم برای داشتن روزنامه نگاری حل مسئله، نیازمند نیروهای حرفه ای تر با مهارت های روزنامه نگاری است که توانایی جمع آوری و کسب راه حل ها و بیان نظرات مختلف مثبت و منفی درباره آنها را داشته باشند.
در وضعیت نبود امنیت شغلی و کمبود حمایت های مورد نیاز، ارتقای فعالیت رسانه ای، دور از دسترس است
با این اوصاف رسانههای داخلی در پوشش بحرانهایی مانند آلودگی هوا، آب، ناترازی انرژی یا مسکن، بیشتر «شرح مشکل» میدهند تا «حل مسئله». مهمترین دلیل این فاصله چیست؟
دلیل آن را باید در غالب بودن روزنامه نگاری انتقادی و رویدادی دانست. البته در این بخش هم ما با کمبودهای اساسی روبه رو هستیم . ضمن اینکه روزنامه نگاری حل مسئله در قالب گزارش و مصاحبه و یادداشت بیان می شود. این سه فرم رسانه ای نیز نیازمند نیروهای قوی و پرتوان است که متاسفانه هم اکنون در این زمینه نقص جدی وجود دارد. علاوه بر این روزنامه نگاری و روزنامه نگاران ایران با فقر دسترسی به متون به روز در زمینه فعالیت رسانه ای و آموزش در این حوزه روبه رو است. همچنین ارتباط رسانه های ایران با رسانه های حرفه ای جهان، روزنامه نگاران صاحب سبک، نام آور، حرفه ای و خوش نام جهان و مجامع رسانه ای جهان قطع است. در این وضعیت نمی توان انتظار زیادی از روزنامه نگاری ایرانی داشت.
همچنین باید تاکید کرد وقتی فشارهای رسمی و غیررسمی، مستقیم و غیرمستقیم بر رسانه ها و اصحاب رسانه ایران بسیار بالاست این حرفه به شغلی پرریسک و خطرناک تبدیل می شود که هر آن ممکن است فعالیت یک رسانه متوقف شود. در وضعیت نبود امنیت شغلی و کمبود حمایت های مورد نیاز، ارتقای فعالیت رسانه ای، دور از دسترس است.
روزنامهنگاری حل مسئله بر مبنای داده و شواهد است. با توجه به محدودیت دسترسی به دادههای معتبر در ایران، رسانهها چگونه میتوانند گزارشهای مبتنی بر شواهد تولید کنند؟
نخست، داشتن روزنامه نگاران حرفه ای و باتجربه است که ایران در این بخش با کمبود بزرگ روبه رو است. دوم روزنامه نگاران می توانند از منابع مختلف از جمله منابع دست دوم یا غیرمستقیم و سایه این اطلاعات را به دست بیاورند. سوم؛ تقویت دانش و معلومات تخصصی خبرنگاران و مهارت های جمع آوری و بررسی اطلاعات خام آنهاست. چهارم؛ تلاش برای ارتباط مستقیم با منابع خبری و کسب آمار یا حضور در محل و به دست آوردن آمار از طریق مشاهده .
دولت باید از دخالت در مسائل روزنامه نگاری و ایجاد مانع در برابر آنها خودداری کند
برای کمک به روزنامه نگاری حل مسئله باید شفافیت در دولت ارتقا یابد
برای آنکه رسانهها بتوانند بهطور واقعی به سمت روزنامهنگاری حلمسئله حرکت کنند، چه نوع بستر و حمایت نهادی باید از سوی دولت و حاکمیت فراهم شود؟
به صورت عام دولت باید از دخالت در مسائل روزنامه نگاری و ایجاد مانع در برابر آنها خودداری کند. به صورت خاص هم باید گفت جهت کمک به روزنامه نگاری حل مسئله باید شفافیت در دولت ارتقا یابد؛ اطلاعات و آمار به روز به صورت مستقل تهیه و منتشر شود. از پنهان کاری در اطلاعات و آمار جلوگیری شود. دولت سوابق اتفاقات مختلف از جمله مرتبط با راه حل ها را منتشر کند به ویژه راه حل هایی که به شکست منتهی شده اند یا اثار بدی به جا گذاشته اند. همچنین دولت باید از روزنامه نگاران در انتشار خبرها و گزارش های منفی و حوادث منفی حمایت کند چرا که در بسیاری از این موارد نهادها و سازمان های دولتی و حکومتی مانع می شوند و تمایلی ندارند.