شفقنا رسانه- ∗این روزها، زندگی ما با انبوهی از اخبار منفی پر شده است. از شبکههای اجتماعی گرفته تا رسانههای رسمی و غیر رسمی، هر لحظه با خبرهای منفی بمبارانمان می کنند. این جریان مداوم، گاهی باعث خستگی ذهنی و حس ناامیدی میشود. هرچند میدانیم نقش شبکههای اجتماعی در شدت گرفتن این موج خبری پررنگتر است، اما قصد دارم در این مطلب بیشتر بر رسالت و مسئولیت رسانههای رسمی متمرکز شوم و به این سوال بپردازم که رسانه ها چگونه می توانند مخاطب را از این وضعیت نجات دهند؟
کشور عزیزمان با بحرانهای متعددی چون بحران آب، ناترازی انرژی، آلودگی هوا، کمبود مسکن، تورم و… روبهروست که هرکدام را می توان مورد واکاوی قرار داد. به عنوان مثال آلودگی هوا در تهران به حدی بالاست که گاهی دولت مجبور به تعطیل کردن مدارس و ادارات می شود و گاهی هم به ناچار اقدام به توصیه ها و اجرای طرح های ترافیکی می کند، اما در مجموعه این تصمیمات تغییری در وضعیت هوا حس نمی کنیم به طوری که روزها و هفته هاست که دستگاه ها گوش به زنگ تصمیم کمیته اضطرار آلودگی هوا هستند تا دایر بودن یا نبودن آن ها را اعلام کند. حقیقتا با نگاهی اجمالی به عملکرد رسانه ها هم می توان گفت که بیشتر یا منتقد وضعیت هستند یا بازتاب دهنده صرف مشکل.
مسئولیت رسانه های کشورمان در این زمینه چیست؟ چگونه می توانند گام موثری در راستای حل مسئله بردارند؟ وضعیت الان جامعه می طلبد که رسانهها بجای غرق کردن مخاطب در اخبار تکراری و منفی بر روی راهکارهای عملی و قابل اجرا با تکیه بر دادهها و تجربه های کارشناسی تمرکز کنند. در چنین شرایطی رسانه به جای گزارش های تکراری می تواند بررسی کند که در کشورهایی با چنین مشکلات و امکاناتی چه اقداماتی انجام داده اند؟ چه نتایجی داشته است ؟ کدام راهکارها قابل تطبیق با ایران هستند؟
بارها بسیاری از اساتید و کارشناسان رسانه تاکید کرده اند که رسانه ها با تغییر در اتاق های خبر، می توانند در این مسیر گام بردارند. یعنی خبرنگاران دیگر نباید فقط به نقل قولها و گزارش اتفاقات و رویدادها اکتفا کنند بلکه باید به سمت تحقیق و جمع آوری داده و گفتگو با کارشناسان و متخصصان هم بروند و بتوانند راهکارهای عملی را کنار هم بچینند تا به ارائه تصویری تحلیلی و علمی از راه حلها برسند.
ذکر این نکته ضروریست که این کار زمان و دقت بیشتری می طلبد اما در نهایت خروجی آن چیزی میشود که مردم و مسئولان بتوانند به آن تکیه کنند. این همان حرکت به سمت روزنامهنگاری حل مسئله است.
اخیراً نوروزپور، معاون وزیر ارشاد هم با اشاره به اهمیت روزنامهنگاری حل مسئله گفته بود: «امروز دنیا به سمت روزنامهنگاری حل مسئله میرود. صرفِ انتقاد کردن فقط روان جامعه را خسته میکند. رسانه باید به حل مسائل کمک کند، نه اینکه مردم را ناامید کند.» این حرف، باعث شد تا مدتی به محتوای منتشر شده در رسانه ها با دقت بیشتری متمرکز شوم و نتیجه آن شد که حجم زیادی از محتواها در فضای رسانهای امروز فقط نقد است، بدون آنکه مسیر علمی خروج از مشکل را نشان بدهند. این درحالیست که تکرار صرفِ ضعفها، بدون بیان راهکار علمی و قابل اجرا، به ماندگاری همان مشکلات کمک می کند.
چرا روزنامهنگاری حل مسئله میتواند راه نجات باشد؟ چون با توجه به بحران های مختلف در جامعه، مردم دیگر از شنیدن اخبار منفی خسته شده اند. رسانهها باید در راستای حل مسئله گام بردارند. «روزنامهنگاری حل مسئله»، یعنی رسانه به جای صرف نوشتن «هوا آلوده است»، «فردا مدارس غیرحضور شد» و… باید به حل مسئله کمک و بررسی کند «چرا آلودگی اینقدر بالاست؟»، «چه عواملی باعث آن شده است؟» ، «چه موانعی بر سر راه حل آن وجود دارد؟»و مهمتر از همه، چه کارهایی باید برای بهبود وضعیت انجام داد؟ باید مواردی چون نوسازی ناوگان حملونقل، محدودیت تردد خودروهای آلاینده، بهبود سوخت نیروگاهها به صورت کارشناسانه به کمک داده های واقعی و شواهد مورد بررسی قرار گیرد و تجربیات موفق کشورهایی که همین مشکل را داشته اند در قالب تحقیقات علمی مورد واکاوی قرار گیرد.
موضوع مهمتر، پیگیری و استمرار است. یعنی رسانه باید پیگیر اجرایی شدن راه حل ها باشد. این رویکرد علاوه بر اینکه راه حل های دقیق، علمی و قابل اتکا به مسئولان و مردم میدهد، اعتماد مخاطبان را هم بازسازی میکند. چون مردم وقتی می بینند که رسانه مدام دنبال نگاه جناحی، تنش زا و تیترهای جنجالی است، طبیعتاً دل خوشی ندارند و کمکم به محتوای آن بیاعتماد می شوند و حتی ممکن است پیوند خود را با آن رسانه قطع کنند. اما اگر مطمئن باشند که رسانه پیگیر حل علمی دغدغههای واقعی آن ها از بحران آب گرفته تا آلودگی هوا، مسکن، مشکلات معیشتی و آموزشی است، نگاه مثبت تری به آن دارند و روزنه های اعتماد باز می شود. به عبارتی رسانه با این کار هم اعتماد از دست رفته را بازیابی می کند و هم در مدیریت و کاهش همان بحرانها به شکل علمی و عملی سهیم می شود.
در مجموع در شرایط پیچیده امروز، تنها رسانههایی باقی میمانند که از روایت مسئله به سمت حل مسئله حرکت کنند.
∗زهرا حکیمی