اشفقنا- خاورمیانه در سالهای اخیر وارد مرحلهای کمسابقه از خشکسالی عمیق و طولانیمدت شده است؛ مرحلهای که بنا بر ارزیابی کارشناسان، دیگر یک «سال خشک» نیست، بلکه پدیدهای ساختاری است که امنیت آب، غذا و ثبات اجتماعی را تهدید میکند.
به گزارش شفقنا، الشرق الاوسط در گزارشی نوشت: گزارشها از عراق، سوریه، ایران و اردن نشان میدهد که سطوح رودخانههای اصلی منطقه از دجله و فرات تا العاصی و بردى، در حال کاهش مداوم است و حتی به آستانه جریان صفر رسیدهاند؛ اتفاقی که تا چند سال پیش تصور آن دشوار بود.
براساس اين گزارش، در عراق، سال ۲۰۲۵ خشکترین سال از ۱۹۳۳ ثبت شده و ورودی دجله و فرات تا ۲۷ درصد کاهش یافته است؛ در حالی که کاهش بارشها فشار مضاعفی ایجاد کرده است. همزمان، ذخیره سدها و مخازن این کشور به کمترین سطح تاریخی رسیده و ماهوارههای ناسا نشانههایی از افت ۸۰ درصدی سطح آب دریاچه ثرثار نسبت به سال ۲۰۲۰ را ثبت کردهاند.
در سوریه، رودخانههای عاصی و بردى به دلیل افت بارش، کاهش چشمگیر ورودی چشمهها و تبخیر بالا، در برخی مقاطع بهطور کامل خشک شدهاند. گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که موجهای پیاپی خشکسالی، تولید محصولات زمین های بی باران را فلج کرده و میلیونها نفر را با کمبود دسترسی به آب کشاورزی و شرب روبهرو کرده است.
اردن نیز در حوضه رود اردن با ورودیهایی کمتر از ۱۰ درصد حد طبیعی روبهروست و چندین سد در تابستان گذشته به «خطوط قرمز» رسیدهاند؛ وضعیتى که بخش کشاورزی را بهویژه در دره اردن به شدت تحت فشار قرار داده است.
در ایران، کاهش شدید بارش، افت مخازن سدها و فشار بیوقفه بر منابع آب زیرزمینی، بحران آب را به مرحله هشدار ملی رسانده است. برخی رودخانههای پیرامون تهران تقریباً خشک شدهاند و دولت حتی بحث انتقال پایتخت را مطرح کرده است.
کارشناسان تأکید دارند که بحران آب منطقه از دو منشأ همزمان تغذیه میشود:
- تغییرات اقلیمی که موجب کاهش بارش، کوتاهشدن فصلهای بارندگی، افزایش دما و تبخیر، و تشدید وقوع خشکسالیهای طولانی میشود.
- خطاهای انسانی در مدیریت آب؛ از جمله کشت محصولات پُرمصرف، شیوههای آبیاری غرقابی، هدررفت گسترده در شبکهها، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی و نبود هماهنگی بین کشورهای حوضههای مشترک.
کارشناسان راه برونرفت را در «نقشه راه چندبُعدی» میدانند که شامل اصلاح الگوی مصرف، تغییر الگوی کشت، گسترش فناوریهای نوین آبیاری، کاهش تلفات شبکه، تقویت همکاریهای منطقهای و اجرای توافقات مشترک در مدیریت رودخانههای مرزی است.
در نهایت، آنچه امروز در خاورمیانه رخ میدهد تنها بحران آب نیست؛ بلکه چالشی تمدنی است که آینده اقتصاد، امنیت و پایداری جوامع را رقم خواهد زد، مگر اینکه کشورها رویکردی جدید، علمی و مشترک را در مدیریت منابع حیاتی خود در پیش گیرند.
متن مطلب در الشرق الاوسط