شفقنا- استاد هادی سروش با اشاره به جعل روایت و حدیثی درباره اختلاف میان حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س)، بیان کرد: مفاد اصیلی که از علمای بزرگ اسلام، از شیخ مفید و شیخ صدوق تا خطیب بغدادی به ما رسیده، ساختار حقیقی و نورانی زندگی حضرت زهرا(س) را روشن میسازد. نکته بسیار مهم این است که در طول تاریخ، و حتی امروز، گروهی حسود، کینهتوز و با کمال تأسف، افراد بیمایه و بیانصاف، به سراغ این زندگی رفته و تلاش کردهاند پاکترین و برترین زندگی عالم را دستخوش تحریف و شبههسازی کنند. این افراد در گذشته با روشهای مختلف و امروز نیز در فضای مجازی با شیوههایی جدید، تلاش کردهاند چهره این زندگی را مخدوش کنند و با بیان روایات مخدوش، ذهن نسل جوان را منحرف سازند.
به گزارش شفقنا، حجت الاسلام و المسلمین استاد هادی سروش در سخنرانی که در مسجد الغدیر تهران داشت، شبهات اختلاف بین امام علی و حضرت فاطمه را مورد بررسی قرار داد و بیان کرد: زندگی امام علی و حضرت فاطمه الگوست و یک زندگی الگو برای طول تاریخ مبرای از هرگونه نقص است، پس از این رو باید به روایتی که گزارش منفی از زندگی آن دو معصوم دارد با دید نقد و بررسی نگاه کرد و به سادگی از آن نگذشت و یا بدون تبیین نقد و ضعف آن روایت، آن را حاکی متن از زندگی آن دو بزرگوار نقل کرد. بدون تردید جان علی و فاطمه در هم آمیخته بود و به تعبیر استاد مطهری؛ فاطمه اراده ای غیر از اراده و خواست علی نداشت. این درس مهم زندگی برای دیروز و امروز و فردای هر جوانی است.
دعای حضرت فاطمه؛ مرا در آنجایی که برای آن خلق نمودی قرار ده
از بهترین دعاهایی که از حضرت زهرا(س) میآموزیم آن است که از خدای متعال بخواهیم ما را در همان جایگاهی قرار دهد که اراده الهی برای ما مقدّر کرده است؛ یعنی در همان نقطهای که هدف از خلقت انسان در آن قرار دارد، به آن نقطه برسیم و در همانجا استقرار یابیم. این دعا، دعای حضرت زهرا(س) بود و مستجاب شد؛ و آن بانوی مطهر در جایگاههایی قرار گرفت که با توجه به آثار و برکات وجود مبارکش میفهمیم اراده خداوند چنین بوده است که ایشان در آن موقعیتها و در آن فرصتهای زندگی قرار گیرد.
زندگی منحصر به فرد حضرت فاطمه
وی ادامه داد: یکی از مهمترین و برجستهترین فرصتهای زندگی حضرت زهرا(س)، جریان ازدواج ایشان است. بزرگواری همچون سید ابن طاووس در کتاب «اقبال» نقل میکند که روز سالروز ازدواج حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) روزه گرفتن مستحب است. علامه مجلسی نیز این مطلب را در جلد چهلوسوم «بحارالانوار» نقل میکند و مورد تأیید قرار میدهد. همین نقل و تأیید نشان میدهد که این ازدواج، ازدواجی ویژه و ممتاز بوده و لازم است که ما در بررسی زندگی حضرت زهرا(س) و آغاز زندگی مشترک ایشان با امیرالمؤمنین(ع) دقت بیشتری به خرج دهیم. بهویژه هنگامی که ازدواج حضرت زهرا(س) را مطالعه و بررسی میکنیم، مشاهده میکنیم که این واقعه تاریخی همواره هدف حملات مخالفان آن بانوی بزرگوار بوده است. همین حملات، انگیزه ما را برای مطالعه بیشتر، گفتوگو، شنیدن، اندیشیدن و دقت در این موضوع افزایش میدهد. در نهایت، وقتی میشنویم که عملی همچون روزه گرفتن برای سالروز ازدواج حضرت زهرا(س) عبادت شمرده شده و ثواب دارد، روشن میشود که این پیوند نزد خداوند متعال دارای اهمیت ویژه ای بوده و یک ازدواج ساده و معمولی نبوده است.
وی گفت: عبارتی از خطیب بغدادی نقل شده است. خطیب بغدادی، از علمای برجسته اهلسنت و خطیب مشهور جهان اسلام در قرن پنجم است، علاوه بر قدرت بیان و خطابهای کمنظیر، دارای قلمی بسیار استوار و قدرتمند بود. مهمترین اثر او کتاب مفصل ۲۴ جلدی«تاریخ بغداد» است که بارها چاپ شده و منتشر گردیده است. این کتاب در نزد علمای اهلسنت و همچنین در میان پژوهشگران شیعه، اثر شناختهشده ای به شمار میرود. خطیب بغدادی در تاریخ خود با سلسله سند متصل از ابنعباس نقل میکند. ابنعباس میگوید: «لما زفت فاطمه الی علی کان النبی قدامها وجبرییل عن یمینها و میکاییل عن یسارها و سبعون الف ملک خلفها یسبحون الله و یقدسونه حتی مطلع الفجر» یعنی زمانی که حضرت فاطمه(س) به خانه امیرالمؤمنین(ع) برده شد، در شب نخست زندگی مشترک آنان، پیامبر اکرم(ص) پیشاپیش حرکت میکردند. در سمت راست حضرت فاطمه(س)، جبرئیل قرار داشت و در سمت چپ ایشان، میکائیل همراهی میکرد. پشت سر حضرت فاطمه(س) نیز هفتاد هزار فرشته حضور داشتند. این فرشتگان از آغاز ورود امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه(س) به خانه تا طلوع صبح، به تسبیح و تقدیس الهی مشغول بودند و ذکر الهی را در شب نخست زندگی مشترک آن دو بزرگوار بهجا میآوردند. این روایت، نشانهای روشن از عظمت جایگاه حضرت فاطمه(س) و امیرالمؤمنین(ع) و اهمیت شب آغازین زندگی مشترک آن دو نور مقدس است.
زمینه های ملکوتی و سیاسی ازدواج فاطمه(س)
استاد سروش بیان کرد: نخست باید توجه داشت که این زندگی مشترک و این خانه مبارکی که تشکیل شد، به برکت قدمهای امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) به گونهای است که هیچیک از این دو بزرگوار، همتایی جز دیگری نداشتند. در روایات شیعه چنین مطلبی آمده و علمای اهل سنت نیز مضمون آن را نقل کردهاند. این مضمون در منابع متعدد تکرار شده است. شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرضا» از امام رضا(ع) نقل میکند که آن حضرت از پدر بزرگوارشان امام کاظم(ع)، و ایشان از امام صادق(ع)، تا آنکه سلسله روایت به امیرالمؤمنین(ع) میرسد. امیرالمؤمنین(ع) میفرماید: پیامبر(ص) به من فرمودند: «یاعلی لقد عاتبنی رجال من قریش فی امر فاطمه … ؛ ای علی، گروهی از قریش در موضوع ازدواج فاطمه(س) نزد من آمدند و مرا سرزنش و ملامت کردند.» آنها به پیامبر(ص) گفته بودند: ما که از شخصیتهای برجسته قریش هستیم و از نظر موقعیت اجتماعی، قدرت و ثروت جایگاه داریم، خدمت شما آمدیم تا برای ازدواج با فاطمه زهرا(س) خواستگاری کنیم، اما شما درخواست ما را نپذیرفتید و اکنون شنیدهایم که فاطمه را به عقد علی درآوردید. پیامبر(ص) میفرماید: این افراد مرا تحت فشار قرار دادند و اجازه نمیدادند آرامش داشته باشم؛ اما من به آنان چنین پاسخ دادم: این تصمیم از جانب من نبود که شما را رد کنم و فاطمه را به عقد علی(ع) درآورم؛ اراده من نبود، بلکه این ازدواج به فرمان خدا بود. خداوند اراده فرموده است که فاطمه(س)، همسر علی(ع) باشد؛ سپس پیامبر(ص) میفرماید: آنجا که جبرئیل بر من نازل شد، فرمان الهی درباره این ازدواج را آورد. جبرئیل خطاب به من فرمود: «خدای بزرگ میفرماید اگر علی را نمیآفریدم، در تمام خلقت، کسی همتای فاطمه نبود؛ عن علي (ع) قال: قال لي رسول اللَّه- (ص) يا علي! لقد عاتبني رجال من قريش في امر فاطمة و قالوا: خطبناها اليک فمنعتنا و زوجت عليّا فقلت لهم: واللَّه ما أنا منعتکم و زوجته، بل اللَّه منعکم و زوّجه، فهبط علي جبرئيل فقال: يا محمّد! ان اللَّه جل جلاله يقول: لو لم أخلق عليّاً لما کان لفاطمة ابنتک کفو علي وجه الارض، آدم فمن دونه» (عیون ، ج ۱ص۲۲۵)
بدین ترتیب، روشن میشود که ازدواج حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) بر اساس اراده مستقیم الهی بوده و این دو بزرگوار تنها همتای یکدیگر در عالم آفرینش محسوب میشوند.
وی با تأکید بر اینکه امیرالمؤمنین(ع) همتایی جز فاطمه(س) ندارد و فاطمه(س) نیز همتایی جز علی(ع) ندارد، عنوان کرد: خداوند اراده فرمود که چنین ازدواجی تحقق یابد. در روایات متعدد و در کتابهای گوناگون، از جمله آنچه علامه مجلسی در جلد ۴۳ «بحارالانوار» بابی در رابطه ازدواج حضرت امیر (ع) و حضرت فاطمه گشوده و از طرق مختلف نقل کرده که این ازدواج به اراده مستقیم الهی صورت گرفته و کاملترین و برترین زوجیت در همین زندگی مبارک شکل گرفته است.
استاد سروش تصریح کرد: پس از این ازدواج، به نقل شیخ صدوق ؛ پیامبر اکرم(ص) خطاب به حضرت زهرا(س) فرمودند: «ای فاطمه، خداوند بزرگ به همه عالم آفرینش نظر کرد و در علم و مشیّت خود، که بر همه خلقت احاطه دارد، از میان همه موجودات، علی را برای تو برگزید. سپس خداوند به من وحی فرمود که من مسئول این ازدواج هستم و آن را انجام دادم. ؛ يَا فَاطِمَةُ إِنَّ اَللَّهَ جَلَّ ذِكْرُهُ اِطَّلَعَ عَلَى اَلْأَرْضِ اِطِّلاَعَةً فَاخْتَارَ مِنْهَا أَبَاكَ وَ اِطَّلَعَ ثَانِيَةً فَاخْتَارَ مِنْهَا بَعْلَكِ فَأَوْحَى إِلَيَّ فَأَنْكَحْتُكِهِ أَ مَا عَلِمْتِ يَا فَاطِمَةُ أَنَّ لِكَرَامَةِ اَللَّهِ إِيَّاكِ زَوَّجَكِ أَقْدَمَهُمْ سِلْماً وَ أَعْظَمَهُمْ حِلْماً وَ أَكْثَرَهُمْ عِلْماً» (الخصال /۴۱۲) این بیان، اطلاع و بشارتی است که پیامبر(ص) شخصاً به حضرت زهرای اطهر(س) درباره ماهیت الهی این ازدواج عطا کردند. پس پیامبر(ص) این حقیقت را برای همگان آشکار ساختند که این پیوند، فرمان خداوند بوده است؛ بهویژه آن را برای امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) توضیح دادند. افزون بر منابع شیعه، عالمان اهل سنت نیز همچون خطیب بغدادی این واقعیت را نقل کردهاند.
نظر حضرت زهرا و امام علی در رابطه با همسرشان
وی گفت: پس از آغاز زندگی مشترک، مدتی کوتاه گذشت که پیامبر اکرم(ص) برای احوالپرسی از حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) وارد خانه ایشان شدند. علامه مجلسی میفرماید این روایت را در کتاب ابنمردویه دیده است که پیامبر(ص) رو به امیرالمؤمنین(ع) کردند و فرمودند: «کیف وجدتَ أهلَک؟» شرایط زندگی با فاطمه چگونه است؟ امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ فرمودند: «نِعمَ العَونُ علی طاعةِ الله؛ یا رسولالله.» بهترین یاور در مسیر بندگی خدا، عبادت، معنویت و حرکت به سوی پروردگار را خداوند برای من قرار داده است. سپس پیامبر اکرم(ص) از حضرت زهرا(س) همین سؤال را پرسیدند: «کیف وجدتی زوجَک؟» علی چگونه شوهری است؟ حضرت فاطمه(س) پاسخ دادند: «خیرُ زوجٍ خلقَهُ الله لی، واحدٌ و هو علی.» بهترین شوهری که خدا برای من آفریده، تنها علی(ع) است. سپس پیامبر اکرم(ص) این دو وجود نورانی را برای زندگیشان و نسلشان دعا فرمودند (بحار ، ج ۴۳ ، ص ۱۱۷) و دعای پیامبر مستجاب است؛ و در نتیجه همین زندگی مبارک، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) پدید آمدند.
تخریب وِجهه زندگی حضرت امیر و حضرت فاطمه
وی با اشاره به جعل روایت و حدیثی درباره اختلاف میان حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س)، بیان کرد: مفاد اصیلی که از علمای بزرگ اسلام، از شیخ مفید و شیخ صدوق تا خطیب بغدادی به ما رسیده، ساختار حقیقی و نورانی زندگی حضرت زهرا(س) را روشن میسازد. نکته بسیار مهم این است که در طول تاریخ، و حتی امروز، گروهی حسود، کینهتوز و با کمال تأسف، افراد بیمایه و بیانصاف، به سراغ این زندگی رفته و تلاش کردهاند پاکترین و برترین زندگی عالم را دستخوش تحریف و شبههسازی کنند. این افراد در گذشته با روشهای مختلف و امروز نیز در فضای مجازی با شیوههایی جدید، تلاش کردهاند چهره این زندگی را مخدوش کنند و با بیان روایات مخدوش ، ذهن نسل جوان را منحرف سازند. نمونه آن روایتی است که آثار جعل و یا حداقل تحریف در آن دیده می شود این است که رفتار امیرالمؤمنین(ع) در زندگی با حضرت زهرا(س) بشکلی بود که حضرت زهرا(س) از دست ایشان شکایت کرده و نزد پیامبر(ص) رفتند !! این در حالی است که شیعه و سنی متفقاند که این زوج نورانی، تنها همتای یکدیگر بودهاند و ازدواجشان به اراده الهی صورت گرفته است. پیامبر(ص) خود فرمودند: فاطمه بهترین همراه در بندگی خدا برای علی است و فاطمه نیز فرمود بهترین شوهر برای من علی است. آیا با وجود این شواهد، امکان دارد اختلاف و نزاعی که این افراد ادعا میکنند رخ داده باشد؟ .
ورود تحریف در روایات حکایت کننده زندگی حضرت علی و حضرت فاطمه
استاد سروش اضافه کرد: جاعلان روایت و یا تحریف کنندگان با عباراتی مانند «شکت فاطمه الی رسول الله»چنین وانمود کردهاند که میان امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) اختلافی پیش آمده است. باید توجه داشت که ممکن است کسی اینگونه روایات بیپایه را حتی از برخی منابع شیعی استخراج کند. بنابراین هوشیاری لازم است؛ زیرا احتمال ورود روایت غیر معتبر در کتابها وجود دارد.
وی اظهار کرد: روایتی نقل شده و مدعی شدهاند که میان حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع)، اختلاف لفظی رخ داد؛ “کان بین علی و فاطمه کلام” و برخی نقل ها آمده ؛ این اختلاف لفظی بجایی رسید که هر یک جدا از دیگری می خوابیدند! و سپس نزد پیامبر(ص) رفتند و ایشان میان آن دو آشتی برقرار کرد. چنین روایتی را حتی میتوان در برخی کتابهای شیعه نیز یافت. ممکن است کسی در فضای مجازی یا فردی به ظاهر روحانی با ادعای سخن نو ، این روایت را مطرح کند! ولی این افراد گاه در میان صدها حدیث، یک روایت غیر معتبر را که راویانش شناختهشده و قابل اعتماد نیستند، بیرون میکشند و با ظاهری حقبهجانب عرضه میکنند. اما باید توجه داشت که شخص و مکان و عنوان کسی که سخن میگوید ملاک حقانیت نیست؛ ممکن است سخنی نادرست در هر نقطهای از جهان بیان شود. چگونه میتوان پذیرفت که میان امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) نزاعی لفظی رخ داده باشد، کار به قهر و جدایی چند شبه برسد، و سپس نزد پیامبر(ص) برای آشتی مراجعه کنند؟
حدیث، باید توسط فقیه ارزیابی شود
اساساً کار فقهای بزرگ و دانشمندان حدیثشناس همین است که با دقت، روایات صحیح را از روایات غیر قابل اعتماد جدا کنند و جامعه دینی را از انحراف و شبهه حفظ نمایند.
پاسخ علماء شیعه به تحریفات و روایات ضعیف و یا جعلی
مرحوم شیخ صدوق(ره) این روایت را در «علل الشرایع» نقل میکند، اما بلافاصله زیر آن مینویسد: «این روایت نزد من هیچ اعتباری ندارد.» (ج۱ ص۱۶۳) شیخ صدوق، رئیس المحدثین، که از بزرگترین دانشمندان حدیث است، صراحتاً این روایت را بیارزش میداند. آیا کسی که این روایت را نقل میکند و با توضیح فراوان در ذهن مخاطب القا میکند، همان تقوا را دارد که سخن شیخ صدوق را نیز برای مردم بازگو کند؟ شیخ صدوق میپرسد: چگونه ممکن است در خانهای که در یک سوی آن «سید الوصیّین» و در سوی دیگر «سیدة نساء العالمین» حضور دارند، چنین نزاعی واقع شود؟ مگر انسان عادی، حتی غیرمسلمان، حاضر است فضای خانه خود را با مشاجره آلوده سازد و آرامش خانواده و فرزندان را نابود کند؟ چگونه ممکن است این دو انسان الهی که مظهر اخلاق و گذشت هستند، به پذیرش چنین رفتارهایی تن دهند؟ این سخن، هم خلاف شأن آنان و هم برخلاف اصول عقلی و اخلاقی خانوادهای الهی است.
استاد سروش تصریح کرد: عجیب این است که در علت این نزاع ساختگی ، مسئله کنیز خانه امیرالمومنین (ع) و یا انفاق زیاد آن حضرت را ذکر کرده اند !! (ر.ک : به بحار ، جلد ۴۳ باب۵ و ۶)
با دید قوی می توان نقش قریش و منافقان در تخریب وِجهه زندگی حضرت امیر و حضرت فاطمه را دید
وی افزود؛ همانگونه که پیشتر اشاره شد، پیامبر اکرم فرمودهاند که مردان قریش درباره ازدواج دخترم فاطمه مرا ملامت و آزار میدهند. پس احتمال تحریف و کذب توسط دشمنان اهلبیت در مورد زندگی خصوصی حضرت فاطمه و امیرالمؤمنین کاملا بجاست. همان کسانی که با پیامبر دشمنی داشتند، از همان نخستین روز ازدواج حضرت زهرا و علی، آزار پیامبر را شروع کردند و یا خود شخصاً پیامبر را سرزنش میکردند، و یا گروهی از زنان را میفرستادند تا حضرت زهرا را ملامت کنند و می آمدند و ملامت می کردند وبا نگاهی طعنهآمیز میگفتند: «حیف نبود که پدرت، تو را به ازدواج علی درآورد؟» حضرت زهرا در برابر این سخنان میگریست و پیامبر او را دلجویی میداد. این، روایت صحیح ماجراست. (ر.ک، بحار،ج۴۳ص۹۹) اما آنان همین حقیقت را نیز تحریف کردند و چنین وانمود ساختند که گریه فاطمه از ناراحتی از علی بوده است!!
نهایت محبت و رضایت در زندگی فاطمه و علی و مردودیت هرگونه اختلاف
استاد سروش با بیان اینکه چه بسیار ظلمهایی که بر حضرت زهرا رفته است، گفت: حضرت زهرا در بستر بیماری بودند که امیرالمؤمنین در نهایت تأثر فرمودند: «بانوی من، تو در این خانه رنج بسیار کشیدی و فشار دیدی.» حضرت فاطمه (س) پاسخ دادند: «جانم فدای تو باد ای علی» سپس افزودند: «ای علی، من در طول این زندگی حتی برای یک لحظه، مخالفتی با شما نداشتم.» امیرالمؤمنین پاسخ دادند: «ای دختر پیامبر خدا، مقام تو بسیار والاتر از آن است که بخواهی از من حلالیت بطلبی. تو صاحب مقام عصمت هستی» سپس ادامه دادند: «و من نیز شهادت میدهم که در تمام دوران زندگی مشترکمان، حتی لحظهای از تو ناراحتی یا نافرمانی ندیدهام.» (بحار،ج۴۳ص۱۹۱) و یا در پایان زندگی ، فاطمه (س) خطاب به علی (ع) گفت : جانم فدای تو و همه وجودی سپر بلای توست؛ روحی لروحک الفداء و نفسی لنفسک الوقاء.(الكواكب الدري، ج۱، ص۱۹۶)
استاد سروش در پایان گفت: شهید آیت الله مطهری یک جمله کلیدی در بحث های تفسیری شان، در رابطه با انس و مودت و محبت بین امام علی و حضرت زهرا داشته اند و آن این است؛ روح فاطمه با روح علی گره خورده بود و فاطمه اراده ای غیر از اراده و خواست علی نداشت.
