شفقنا رسانه- حادثه روز پنجشنبه در منا و کشته شدن بیش از 1300 زائر خانه خدا از جمله 136 حاجی ایرانی بازتاب گستردهای نه تنها در رسانههای جهان اسلام، بلکه در رسانههای بینالمللی در روزهای اخیر داشته و توجه زیادی را به خود جلب کرده است.
رسانههایی مثل سیانان، بیبیسی، گاردین، الجزیره و… بخشی از اخبار روزهای اخیر را به پوشش فاجعه منا اختصاص دادهاند. بیشتر این رسانهها، علاوه بر پوشش اظهارت رسمی مقامات عربستان سعودی، با شاهدان عینی حاضر در حج امسال هم گفتوگو کرده و بر ناکارآمدی پلیس و مقامات عربستان به عنوان یکی از علل اصلی فاجعه منا تاکید کردهاند.
روزنامه انگلیسیزبان نیویورک تایمز در مقابلهای به قلم بن هابارد ضمن تشریح حادثه مکه مینویسد: کمتر از دو هفته پس از سقوط جرثقیل در محوطه مسجدالحرام که موجب کشته شدن دستکم 111 تن و مجروح شدن 394 تن دیگر شد، بار دیگر حادثهی خونین دیگری در عربستان و در موسم حج رخ داد. مقامات عربستانی، حاجیان را در این حادثه مقصر میدانند که از مسیرهای مشخص شده خارج شده و بینظمی به وجود آوردهاند اما شاهدان عینی میگویند نیروهای امنیتی با بستن راههای خروجی باعث ازدحام جمعیت شدند و این فاجعه رقم خورد.
خلیل صالح، یکی از ماموران دولت عربستان که با شنیدن صدای فریاد جمعیت خود را به محل حادثه رسانده به نیویورک تایمز گفته وقتی به آنجا رسیده است، تعداد زیادی کشته و زخمی دیده است. تعدادی از زوار هم به خلیل صالح گفتهاند که گیتهای خروجی به خاطر عبور اتومبیلهای VIP بسته شده بودند.
به گفته این روزنامه، حادثه روز پنجشنبه بار دیگر انتقادهای مربوط به عدم توانایی مدیریتی عربستان در اداره یکی از بزرگترین گردهمآییهای مذهبی جهان را قوت میبخشد. نیویورک تایمز همچنین از قول یک زائر مصری شرح داده که چگونه جمعیت انبوهی از مردم روی زمین افتادهاند و مردم مجبور بودند از روی بدنهای یکدیگر بالا بروند تا بتوانند نفس بکشند.
گاردین هم در مقالهای به این موضوع پرداخته و نوشته که شاهدان عینی، پلیس و مقامات سعودی را مقصر این فاجعه میدانند. به نوشته این روزنامه، بدترین تراژدی گردهمآیی سالیانه مسلمانان زمانی رقم خورد که مراسم نمادین پرتاب سنگ به شیطان در منا در خارج از شهر مکه در جریان بود.
گاردین هم در مقاله خود، ادعای مقامات عربستان در مقصر بودن حجاج را تکرار میکند و مینویسد: وزیر بهداشت عربستان، انگشت اتهام را به سوی حجاج نشانه میرود و میگوید، این افراد نظم را رعایت نکردند و از مسیر خارج شدند! اما شاهدان عینی چیزی دیگری میگویند؛ احمد ابوبکر زائر 49 ساله از لبنان که موفق شده به همراه مادرش از این حادثه جان سالم به در ببرد میگوید: «جمعیت زیادی بود اما پلیس همه راههای خروجی و ورودی را بسته بود و فقط یک راه باز بود. ما به همراه پلیس، کشتهها، زخمیها و سایر قربانیان را جابهجا کردیم. پلیسهایی که سر صحنه بود، بیتجربه بودند. آنها حتی مسیرهای اطراف اینجا را بلد نبودند.» گاردین در ادامه صحبتهای این شاهد عینی مینویسد که حتی قبل از حادثه روز پنجشنبه هم زوار از بینظمی مناسک حج شکایت کرده بودند.
به نوشته گاردین، یکی دیگر از انتقادات به پلیس این است که علیرغم تعداد زیاد زائران، آموزشندیده است و مهارتهای زبانی برای ارتباط با زائران به اعضای آن آموزش داده نشده است. محمد حسن زائر 39 ساله مصری هم در گفتوگو با گاردین ابراز نگرانی کرده که «چنین حادثهای ممکن است باز هم اتفاق بیفتد چون پلیس فقط در یک گوشه میایستد و هیچ کاری نمیکند.» محمد حسن از اینکه ماموران سعودی در هنگام شناسایی اجساد مصری او را تحقیر کردهاند، ناراحت است.
سیانان هم با انتشار عکسهایی از واقعه دلخراش منا، نگاهی به حوادث مشابه در مناسک حج دارد. در ادامه مقاله سیانان، به این نکته اشاره شده که قربانیان این حادثه از 13 کشور مختلف بودهاند و بیشترین تعداد کشتهشدگان متعلق به کشور ایران است.
سیانان از قول چند شاهد عینی مینویسد که در هنگام اتفاق افتادن این حادثه، جمعیت بسیار زیاد، هوا گرم و فرصت انجام مناسک بسیار محدود بود. با توجه به این شرایط، زواری که عموما برای بار اول در مکه حاضر میشدند، تمایل به انجام هر چه زودتر مناسک را داشتهاند! به همین دلیل، ازدحام ایجاد شده با زمین خوردن چند نفر و افتادن دیگران به فاجعهای تبدیل شد که جان هزاران نفر را گرفت.
سایت الجزیره انگلیسی هم به نقل از خبرنگار خود در مکه گزارش میکند که این حادثه در خیابان شماره 204، جایی در میان چادرهای حجاج و خارج از مکان انجام مراسم نمادین پرتاب سنگ به شیطان اتفاق افتاد. همچنین در حین و بعد از حادثه نیز، انجام مناسک حج از سوی حجاج ادامه داشته است.
الجزیره در ادامه گزارش خود به ویدیوهای منتشر شده از این حادثه اشاره میکند و این اتفاق را دلخراش توصیف میکند. همچنین گزارشگر دیگر الجزیره در منا میگوید در منا بیش از 160000 چادر وجود دارد؛ یک میلیون و 600 هزا نفر هم در حج امسال شرکت کردهاند، از همین جا میتوان به کابوس لوجستیکی پی برد که مسوولان عربستانی با آن مواجه هستند.
روزنامه دیلی میل هم به نقل از یکی از شاهدان عینی، دولت عربستان را مقصر میداند و با اشاره به عبور خودروی VIP مینویسد: اصلیترین علت حادثه، بستن مسیرها به علت عبور خودروی حامل وزیر دفاع عربستان است. این حادثه تقصیر دولت عربستان است. چون هر بار که شاهزاده یا یکی از مقامات بخواهد عبور کند، مسیرها را میبندند و به حادثهی احتمالی پیش رو فکر نمیکنند.
دیلی میل به ادعای مقامات عربستانی هم اشاره میکند و صحبت آنها مبنی بر این که حادثه منا و کشته شدن زائران، خواست و اراده خداوند بود! را بازنشر داده است.
بیبیسی هم با تشریح حادثه روز پنجشنبه و ارائه گزارشی از حادثه روز پنجشنبه با تعدادی از شاهدان عینی صحبت میکند. بیبیسی به نقل از یک شاهد عینی میگوید: آنچه واقعا اتفاق افتاد، این بود که نیروهای امنیتی سعودی حاضر در صحنه یکی از مسیرهای منتهی به جمرات را مسدود کردند. این اتفاقی بود که برای هزاران زائر از کشورهای مختلف مثل ایران، کامرون، غنا و نیجریه افتاد که راهی جمرات میشدند.
مجله تایم هم با پوشش اخبار مربوط به حادثه منا مینویسد: عربستان سعودی به دلیل حادثهی رخ داده مورد هجوم انتقادات جامعه بینالملل و بخصوص جهان اسلام قرار گرفته است. به نظر میرسد مقامات عربستان به دلیل تکرار حوادث منجر به مرگ در مناسک حج مقصر هستند.
واشنگتن پست هم از حادثه منا به عنوان یک «تراژدی» یاد میکند و گزارش لحظه به لحظهی این اتفاق در مکه را گزارش میکند.
روزنامه ایندیپندنت هم روز شنبه در گزارشی نوشتهی «بیل لو» مینویسد: فاجعه امسال حج، فشار بیشتری را بر مقامات عربستان وارد میکند.
درحالی که آنها تلاش میکنند با اقدامهای نمایشی از جمله صدور دستور بررسی علت وقوع حادثه، بر پیامدهای آن کنترل داشته باشد، شواهد و مدارک نشان میدهد به رغم سعی ریاض برای مقصر جلوه دادن حجاج به دلیل آن چه که رعایت نکردن نظم! خوانده است مقامهای این کشور مقصر اصلی این فاجعه هستند. وقوع دو فاجعه مرگبار ظرف دو هفته در شهر مکه نشان میدهد که نحوهی مدیریت ملک سلمان کم از مصیبت نداشته است.
سایت خبری اقتصادی بلومبرگ هم این واقعه را در 25 سال اخیر بیسابقه توصیف میکند و مینویسد: مقامات عربستانی به دلیل کوتاهی و کندی در رسیدگی به وضعیت مجروحان و کشتهشدگان مورد انتقادهای شدید قرار گرفتند.