شفقنا- در یک پیشرفت علمی چشمگیر، پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد ابزار هوش مصنوعی جدیدی به نام «گرافر» توسعه دادهاند که قادر است شبکههای ژنی و مسیرهای سلولی مرتبط با بیماریهای پیچیده مانند سرطان و اختلالات عصبی تنکس کننده را تحلیل کند و بهترین راهکار درمانی برای بازگرداندن سلولهای بیمار به وضعیت طبیعی را ارائه دهد. این ابزار برخلاف روشهای سنتی که تنها یک پروتئین یا هدف خاص را مورد بررسی قرار میدهند، کل شبکه ژنتیکی سلول را میسنجد و مسیرهای اصلی ادامه بیماری را شناسایی میکند. نتایج این تحقیق روز ۹ سپتامبر ۲۰۲۵ در نشریه «Nature Biomedical Engineering» منتشر شد.
به گزارش شفقنا؛ وبگاه روزنامه الشرق الاوسط نوشت: «پژوهشگران با استفاده از دادههای سلولی پیش و پس از درمان، عملکرد گرافر را بر ۱۹ مجموعه داده مستقل شامل ۱۱ نوع سرطان آزمایش کردند. این ابزار نه تنها توانست اهداف درمانی شناختهشده را شناسایی کند، بلکه اهداف جدیدی مانند پروتئین KDR و آنزیم TOP2A را معرفی کرد که در رشد و گسترش تومورها نقش دارند. گرافر توانسته دقت شناسایی اهداف درمانی را ۳۵ درصد افزایش دهد و سرعت پردازش دادهها را ۲۵ برابر کند، موضوعی که میتواند زمان و هزینههای کشف دارو را به شدت کاهش دهد».
یکی از ویژگیهای مهم این ابزار، توانایی تحلیل دلیل مؤثر بودن ترکیبهای دارویی مختلف است. با بررسی روابط سببی بین ژنها و مسیرها، پژوهشگران میتوانند درک بهتری از نحوه تعامل داروها به دست آورند و درمانهای ترکیبی موثرتری طراحی کنند. این رویکرد اهمیت ویژهای در درمان سرطان دارد، زیرا بسیاری از تومورها در برابر درمانهای تکهدفه مقاومت پیدا میکنند و استفاده همزمان از چند هدف درمانی میتواند احتمال موفقیت درمان را افزایش دهد.
کاربردهای «گرافر» تنها به سرطان محدود نمیشود. تیم تحقیقاتی هاروارد در حال توسعه این ابزار برای مطالعه بیماریهای عصبی تنکس کننده مانند آلزایمر و پارکینسون و حتی اختلالات نادر است. هدف پژوهشگران ارائه درمانهای شخصیسازیشده بر اساس ویژگیهای ژنتیکی و سلولی هر بیمار است، رویکردی که میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد و عوارض جانبی آن را کاهش دهد. پژوهشگران میگویند: «ما با این ابزار تنها فرآیند کشف دارو را سرعت نمیبخشیم، بلکه روش درک و درمان بیماریها را از پایه بازتعریف میکنیم.»
