شفقنا- استاد حوزه علمیه قم گفت: امام رضا (ع) بیشترین فرصت خود را دو سال حضور در مرو و سِمت ولایتعهدی بر مذاکره و مناظره و روشنگری قرار داد و اظهار خستگی نکرد. این درس مهم ائمه دین به دینداران و حکومت های دینی است تا از اندیشه و تبادلِ افکار و واژه ها مانند شنیدن ، گفتگو ، و صلح فرار نکنیم.
به گزارش شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در ادامه سلسله مباحث «شرح صدر» رسول الله (ص) در شب شهادت امام علی بن موسی الرضا (ع) در مسجد الغدیر تهران گفت: یکی از پایگاه های شرح صدر در جان وسیع و روان بزرگِ پیامبر بر اساس قرآن است که پیامبر چنان دل وسیعی دارد در ارتباط با جامعه و مردم آماده “شنیدن” است.
وی افزود: شنیدن، یک روح وسیع و یک روان پر حوصله می خواهد تا در نتیجه فضایی ایجاد شود جامعه توانایی و انگیزه نقد و بررسی و ارتقاء عقلانیت پیدا کند.
وی اظهار داشت: این پیامبر خدا آنقدر سینه گشاده دارد در شنیدن حرف ها از دشمنان نمی کند. این خصوصیت “شنیدن” را منافقین و مشرکین نقطه ضعف پیامبر معرفی کردند ، اما -از باب عدو سبب خیر اگر خدا خواهد- این نقطه عظمت پیامبر رحمت(ص) بود.
این پاسخ به کسانی بود که برای تخریب چهره پیامبر رحمت (ص) گفتند که او فقط اُذُن است! آیه ۶۲ سوره توبه آمده ؛ وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ۚ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ. شنیدن و گوش بودن ؛ خیر و نیک است و نقصی وارد نیست و بلکه نقطه کمال است.
وی گفت: پیامبر؛ اهل ارتباط برقرار کردن و گفت و گو بود. روایتی داریم به نقل شیخ صدوق در کتاب عیون، امام حسین (ع) از پدرش میرالمؤمنین (ع) درخواست کرد که از پیامبر برای ما بفرمایید. در ان روایت حالات پیامبر در خانه، بیرون و در جلسات را توضیح داده و این تعبیر از امام علی نسبت به پیامبر است که ؛ “پیامبر از مردم در رابطه با مردم میپرسید ، و از وضع جامعه میپرسید تا بداند و از زبان های مختلف گزارش مردمی بگیرد. این روش پیامبر رحمت (ص) باعث ورود مردم به عرصه گزارش و نظر دهی است.
شرح صدر پیامبر در شنیدنِ سخنان خلاف اخلاق
وی ادامه داد: نمونه ای از این رفتار را ببینید که پیامبر خدا وارد عرضه گفتگو با مردم می شد، تا با کسانی تخاملفی داشته اند.
فردی نزد پیامبر بعد از اتمام جنگ و گرفتن سهم خود از غنایم جنگی آمد و به پیامبر گفت: عدالت داشته باش ! این مقدار غنیمتی که به من دادید از این جنگ، عدالت نیست! پیامبر بدون تعرض به او، واردگفت وگو شد، و فرمود: بگو اگر من عدالت ندارم چه کسی بیشتر از من عدالت دارد تا او بدهم تا تقسیم کند ؟ آن مردی فکری کرد و گفت کسی نیست.
مسیحیان و گفتگوی با پیامبر و اشک شوق
سروش عنوان کرد: نمونه دیگر ؛ ورود دسته جمعی مسیحیان برای گفتگو و مذاکره با پیامبر خدا است. در جزیره العرب که یکی از پایگاه های مسحیت بود اعلام کردند در بخش مسیحی های جزیره العرب ؛ ۲۰ نفر عالم مسیحی جمع شدند نزد پیامبر خدا رسیدند زیرا شنیده بودند که این پیامبر اهل شنیدن و گفتگو است . پیامبر از آنان استقبال کرد با این ۲۰ نفر جلسات متعدد گذاشت و آخر این ها با اشک چشم ایمان آوردند که این جریان در مائده آیه ۸۲ و ۸۳ قرآن آمده و میفرماید: وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ ..
وی عنوان کرد: مقطع دیگری در باب شنیدن و گفتگو داریم که در سوره زمر آیه ۱۷ و ۱۸ مطرح نموده؛ و آن شنیدن حرف ها و عمل کردن و پذیرفتن بهترین هاست؛ “فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ”.
امام رضا (ع) و باز کردن فضای گفتگو و مذاکره
وی اظهار داشت: این شرح صدر پیامبر (ص) در زاویه شنیدن، و گفت وگو با افراد، در میان همه ائمه اطهار نهادینه شده است و خصوصا در رابطه با امام رضا (ع) که مقصود این است این ویژگی شرح صدر در وجود مبارک امام رضا بیشتر تجلی و نمود کرده است و ایشان میدان داد برای شنیده شدن نظر ها از کفری ترین نظرات تا نظرات توحیدی و معنوی ، و این برنامه امام درخور تامل است و نتیجه آن ارتقاء فرهنگ شیعه و توسعه علم و فلسفه در ایران شد.
وی ادامه داد: امام رضا علیه السلام در مرو در مدت دو سال جلسات علمی مهمی برقرار کرد و تمام عالمان عصرش را به گفت و گو فرا خواند. در این بین ؛ عالمان تراز اول از یهود و مسیحیت و صائبین در جهان آن روز ، و حتی علمای هند که با امور ماورایی در ارتباط بودند حضور داشتند.
به تصریح استاد ما آیت الله جوادی آملی؛ فلسفه ، قبل از امام رضا (ع) در حجاز و عراق ، با فلسفه که بعد از امام رضا در ایران، قابل مقایسه نیست. علوم عقلی به برکت امام رضا (ع) در ایران یک رشد شگفت آوری داشت.
استاد حوزه علمیه قم گفت: ما وقتی در روش و سیره رسول الله (ص) بر اساس متن قرآن ؛ شنیدن گفتگو و تبادل افکار را می بینیم نباید در مواجهه با این حقیقت هایی که امکان پوشاندن آن را نداریم ، دست به انکار و اتهام بزنیم!
امام صادق (ع) با ملحدین و افراد الحادی گفتگو دارد ، امام رضا (ع) بیشترین فرصت خود را دو سال حضور در مرو و سِمت ولایتعهدی بر مذاکره و مناظره و روشنگری قرار داد و اظهار خستگی نکرد. این درس مهم ائمه دین به دینداران و حکومت های دینی است تا از اندیشه و تبادلِ افکار و واژه ها مانند شنیدن ، گفتگو ، و صلح فرار نکنیم.
وی به یک حدیث مهم از امام رضا (ع) درباره توأمان بودنِ عبادت و محبت به اهل بیت (ع) اشاره کرد و گفت:
کتاب “فقه الرضا” روایت می کند از امام رضا (ع) که فرمود:
لا تَدَعُوا الْعَمَلَ الصَّالِحَ وَ الاجْتِهادَ فی الْعِبادَةِ إِتِّکالًا عَلی حُبِّ آل مُحَمَّدٍ لا تَدَعُوا حُبَّ آلَ مُحَمَّدٍ و التَّسْلِیمَ لأمْرِهِمْ إِتِّکالًا عَلی الْعِبادَةِ فَإِنَّهُ لا یقْبَلُ أَحَدُهُما دُوْنَ الآخَرِ.
یعنی ؛ کار شایسته و کوشش در عبادت را با تکیه بر محبّت آل محمد رها نکنید؛ و [واز سوی دیگر] محبّت آل محمد و تسلیم نسبت به امر آنان را با تکیه بر عبادت وامگذارید زیرا یکی از آن دو بدون دیگری پذیرفته نخواهد شد.
مواظب باشید گرفتار یکی از این دو انحراف نشویم و متاسفانه امروز به چشم می بینیم ؛ برخی دنبال عبادت و خیرات هستند ولی کاری به اهلبیت و زیارت و مجالس ذکر و تذکر و احیاء اهلبیت ندارند! و از سوی دیگرانی هستند که بدون توجه با واجبات و وظایف شرعی فقط دنبال هیئت و زیارت هستند!
هر دو مورد انحراف قرار گرفته اند.
عمل صالح و تلاش در مسیر خدا جای خود را دارد و حب اهلبیت هم جای خود را دارد واین دو باید توأمان باشند.
وی عنوان کرد: ما به امام رضا (ع) و همه اهلبیت نیاز داریم و از آنان استمداد می جوییم. برای فردا ؛ نیازمان شفاعت است. و برای امروز نیازمان توسل به آن امام رئوف است تا فیض خدا بیشتر و راحت تر به ما رسد و در مشکلات کمکمان کند.
در آیه ۱۸۰ آمده است ؛ لِلهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها ، و بهترين نامها براى خداست؛ خدا را به آن [نامها] بخوانيد.
طبق نقل تفسیر عیاشی ؛ امام رضا (ع) در تفسیر این آیه فرمود؛ إِذَا نَزَلَتْ بِکُمْ شَدِیدَهًٌْ فَاسْتَعِینُوا بِنَا عَلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنی فَادْعُوهُ بِها… ؛ یعنی ؛ هرگاه بلایی بر شما نازل شد، برای گرفتن حاجت از خدای عزّوجلّ، از ما کمک بگیرید و این همان سخن خدای متعال است که می فرماید: وَ لِلهِ الأَسْمَاء الحُسْنَی فَادْعُوهُ بِهَا.
در عرفان تثبیت شده است ؛ اسماء الله ، دارای مظاهر کتابی و یا عینی است و ائمه اطهار مظهر اسماء عینی هستند.
امام رضا شیعیان خود را دعا می کند
هادی سروش گفت: اینکه فرمودند ما اسماء الله هستیم و خدا با توسل به ما بخوانید، نشان از پاسخ آنان به استمداد شیعیان است. در روایت به نقل شیخ صدوق در کتاب “عیون اخبار الرضا” آمده ؛ شخصی از امام رضا (ع) خواست او را دعا کند، امام رضا فرمودند: ما شما را دعا می کنیم.
استدلال این امر روشن است؛ با توجه بالاترین مراتب تجرد روح که انسان کامل و ذوات مقدسه معصومین (ع) از آن بهرمند هستند ، طبیعتا اِشراف به امور مرتبط با آنان دارند، در نتیجه؛ آنان با لطف و اذن الهی از حال و روز شیعیان و توسلات آنان مطلع هستند.
