شفقنا – شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی ادعا کرد که نماینده ویژه کاخ سفید در امور خاورمیانه در هفته گذشته با وزیر امور خارجه ایران سید عباس عراقچی برای دستیابی به توافق در تماس مستقیم بوده است.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ در بهار امسال به ایران «یک اولتیماتوم» داد: ظرف ۶۰ روز، تا اواسط ژوئن، توافقی هسته‌ای حاصل شود، وگرنه تهران با پیامدهایی مواجه خواهد شد. او از نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، خواست تا از حمله به ایران خودداری کند تا به مذاکرات بین تهران و واشنگتن فرصت پیشرفت داده شود.
این در حالی بود که ایران قویاً اعلام کرده بود که هرگونه تجاوز نظامی به کشور را به شدیدترین شکل ممکن پاسخ خواهد داد.
اما در حالی که مقام‌های دولت ترامپ به‌طور علنی بر عزم خود برای دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک تأکید می‌کردند، اسرائیل به‌صورت خصوصی به ایالات متحده هشدار داده بود که تصمیم خود برای حمله را گرفته است.
اواخر ماه گذشته، گروه کوچکی از نمایندگان مجلس نمایندگان آمریکا با نتانیاهو در قدس دیدار کردند. نتانیاهو در این دیدار با قاطعیت اعلام کرد که اسرائیل قصد دارد به ایران حمله کند – و آن‌ها برای این اقدام به دنبال کسب اجازه از آمریکا نیستند. این موضوع را یک نفر از حاضران در جلسه و یک منبع مطلع دیگر تأیید کرده‌اند.
به گفته این افراد، نتانیاهو به قانون‌گذاران گفت: ما یا می‌جنگیم یا می‌میریم.
در پاسخ به این سخنان، دو نفر از نمایندگان حاضر در جلسه مورخ ۲۶ می، مایکل مک‌کال، نماینده تگزاس، و مایکل لولر، نماینده نیویورک، از اسرائیل خواستند که با آمریکا به صورت هماهنگ عمل کند و تأکید کردند که باید اجازه داده شود اولتیماتوم ۶۰ روزه ترامپ به ایران پایان ادامه یابد.
روز جمعه، روز شصت‌ویکم، اسرائیل حملاتی بی‌سابقه علیه ایران انجام داد و مناطق مسکونی، سایت‌های هسته‌ای و فرماندهان نظامی این کشور را هدف قرار داد که منجر به شهادت شماری از افراد شد.
یکی از حاضران در جلسه به شبکه سی‌ان‌ان گفت: این اتفاق یک‌شبه رخ نداد. مهلت ۶۰ روزه ترامپ یک بلوف نبود.
ترامپ نیز در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان در روز جمعه همین نکته را مطرح کرد: «باید وقتی که من به آن‌ها (ایرانی‌ها) گفتم گوش می‌دادند — نمی‌دانم شما می‌دانید یا خیر، اما من به آن‌ها یک اولتیماتوم ۶۰ روزه دادم و امروز روز شصت‌ویکم است.»
این حمله حاصل سال‌ها برنامه‌ریزی دقیق اسرائیل و روزها گفت‌وگوی حساس میان تل‌آویو و واشنگتن بود. مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی به سی‌ان‌ان گفته‌اند که این اقدام مدت‌ها اولویت اسرائیل بوده است.
دولت ترامپ از پیش از وقوع این حمله باخبر بود و می‌دانست که احتمال منصرف کردن نتانیاهو بسیار اندک است. همزمان، آمریکا برای اعمال فشار بین‌المللی بر ایران تلاش می‌کرد، در حالی که دیپلمات‌ها تا آخرین لحظه سعی داشتند مذاکرات را زنده نگه دارند.
ترامپ مدت‌ها خود را یک معامله‌گر معرفی کرده و پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای دوران باراک اوباما در سال ۲۰۱۸، در آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری‌اش تصریح کرده بود که مایل است راه‌حل دیپلماتیکی جدیدی با ایران پیدا کند.
اما در این سال‌های میانی، ایران پیشرفت‌های قابل‌توجهی به‌سوی دستیابی به سلاح هسته‌ای داشته است. رئیس‌جمهور و مقام‌های ارشد اعلام کرده بودند که اجازه نخواهند داد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد — اما مشخص نبود که آیا آن‌ها اجازه غنی‌سازی اورانیوم را به ایران خواهند داد یا خیر؛ مسئله‌ای که جنگ‌طلبان در آمریکا و اسرائیل به‌شدت با آن مخالف بودند. همچنین معلوم نبود که توافق جدید چه تفاوتی با توافق اوباما خواهد داشت.
در همین حال، اسرائیل با نگرانی فزاینده‌ای فعالیت‌های غنی‌سازی ایران را زیر نظر داشت و برنامه‌ریزی دقیقی برای حمله انجام می‌داد. به گفته مقام‌های امنیتی اسرائیل، سازمان اطلاعات موساد جاسوس‌هایی را در داخل ایران مستقر کرده و سلاح‌هایی را به‌طور قاچاق وارد کشور کرده بود، تا از آن‌ها برای هدف قرار دادن ایران از درون استفاده کند. این مقام‌ها همچنین گفتند که اسرائیل پایگاهی در داخل ایران برای پرتاب پهپادهای انتحاری ایجاد کرده است.
وزیر جنگ رژیم صهیونیستی، یسرائیل کاتس، روز جمعه اعلام کرد که زمان‌بندی این حملات با هدف «خنثی کردن توانایی‌های ایران و رفع تهدید نابودی برای اسرائیل» انجام شده است.
«ما در نقطه‌ای کلیدی قرار داریم که اگر آن را از دست بدهیم، دیگر راهی برای جلوگیری از توسعه سلاح هسته‌ای توسط ایران که موجودیت ما را تهدید می‌کند، نخواهیم داشت. ما در طول یک سال و نیم گذشته با عوامل نیابتی ایران مقابله کرده‌ایم، اما اکنون با سر افعی طرف هستیم.»
ترامپ مدت‌ها هشدار داده بود که در صورت نرسیدن به توافق هسته‌ای جدید، احتمال حمله نظامی علیه ایران وجود دارد. تهران نیز در مقابل اعلام کرده بود که هرگونه حمله می‌تواند پای آمریکا را به یک جنگ گسترده‌تر در خاورمیانه بکشاند.
مذاکرات برای دستیابی به توافق جدید در ماه آوریل آغاز شد—به رهبری استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و با میانجی‌گری عمان. آخرین دور گفت‌وگوها در ۲۳ می در رم برگزار شد – سه روز پیش از آن‌که نتانیاهو به قانون‌گذاران آمریکایی بگوید قصد حمله دارد – و قرار بود دور ششم این مذاکرات روز یکشنبه در مسقط برگزار شود.
روز پنج‌شنبه، ساعاتی پیش از آغاز حملات اسرائیل، شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قطعنامه‌ای تصویب کرد که ایران را ناقض تعهداتش در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) معرفی می‌کرد. بنا بر گزارش رویترز، این قطعنامه با ۱۹ رأی موافق، ۳ رأی مخالف و ۱۱ رأی ممتنع به تصویب رسید.
حتماً، در ادامه ترجمه کامل، دقیق و روان این خبر را به فارسی مشاهده می‌کنید، بدون حذف هیچ بخشی:
دو روز پیش از حمله، ایالات متحده یک پیام دیپلماتیک به هشت کشور که آن‌ها را قابل تأثیرگذاری می‌دانست ارسال کرد و از آن‌ها خواست یا به نفع آمریکا در رأی‌گیری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رأی دهند یا اصلاً رأی ندهند. این اقدام نشان‌دهنده سطح بالایی از دخالت واشنگتن در این موضوع بود؛ موردی که اسرائیل آن را یکی از دلایل اصلی حملاتش عنوان کرد.
با این حال، مقام‌های کاخ سفید پس از حملات نیز همچنان تأکید دارند که رئیس‌جمهور متعهد به حفظ مذاکرات هسته‌ای است. به گفته منبعی آگاه از گفت‌وگوها، ویتکاف آماده است که با مقامات ایرانی دیدار کند، چه در عمان طبق برنامه قبلی در روز یکشنبه و چه در تاریخی دیگر.
ترامپ روز جمعه اشاره کرد که مقامات ایرانی با او تماس گرفته‌اند و همچنان نسبت به دستیابی به توافق خوشبین است.
او گفت: ممکن است یک فرصت دیگر داشته باشند. خواهیم دید.
وقتی از او پرسیده شد چه کسانی تماس گرفته‌اند، گفت: همان کسانی که دفعه قبل با آن‌ها کار کردیم… البته بسیاری از آن‌ها اکنون مرده‌اند.
به گفته منبعی مطلع، آمریکا از اوایل هفته گذشته تصویری نسبتاً روشن از ابعاد عملیات اسرائیل داشت؛ زمانی که برخی از مقامات اطلاعاتی روزانه چندین بار به‌روزرسانی دریافت می‌کردند و برای سناریوهای مختلف بسته به واکنش ایران برنامه‌ریزی می‌کردند.
گرچه اسرائیل اطلاعات کمی با دولت ترامپ به اشتراک گذاشت، این منبع گفت آمریکا از اهداف و ترتیب عملیات مطلع بود – هرچند میزان خسارت وارد شده به ایران و نحوه پاسخ ایران، همچنان نامشخص بود.
در عصر یکشنبه و دوشنبه، ترامپ و مشاوران ارشدش از جمله معاون رئیس‌جمهور جی. دی ونس، وزیر دفاع پیت هگست و وزیر امور خارجه مارکو روبیو، در کمپ دیوید برای جلساتی از پیش برنامه‌ریزی‌شده درباره مسائل مختلف سیاست خارجی گرد هم آمدند. یکی از موضوعات مورد بحث در این نشست، این بود که چگونه می‌توان به توافق هسته‌ای با ایران دست یافت بدون اینکه به تشدید تنش منجر شود. و زمان در حال گذر بود.
یک منبع آگاه ادعا کرد که در همان آخر هفته، ویتکاف به طور مستقیم با عراقچی پیام رد و بدل کرد.
یک منبع ملع دیگر افزود که اوایل هفته، ویتکاف همچنین با میانجی‌گران عمانی تماس گرفت و ایده‌ای جدید برای چارچوب توافق احتمالی ارائه کرد. پیشنهاد اولیه آمریکا که در دور پنجم مذاکرات در رم روی میز قرار گرفته بود – و ایران به‌طور خصوصی با آن مخالفت داشت – در حال تغییر بود. مشخص نبود چه عاملی باعث ارائه این پیشنهاد جدید شده، اما تا روز جمعه برخی از افراد درگیر در مذاکرات شروع به گمانه‌زنی درباره این موضوع کردند که این حرکت ممکن است تاکتیکی برای وقت‌کشی از سوی ویتکاف باشد.
اما یکی از مقامات ارشد دولت گفت تاکتیک وقت‌کشی در کار نبوده و ویتکاف از ابتدا در چارچوب زمانی تعیین‌شده توسط ترامپ برای رسیدن به توافق تلاش می‌کرد.
پیش از ترک کمپ دیوید، رئیس‌جمهور و نتانیاهو تلفنی درباره ایران گفت‌وگو کردند. به گفته منبعی آگاه از مکالمه، ترامپ از نتانیاهو خواست درباره حمله به ایران دیگر صحبت نکند و از انتشار گزارش‌ها و افشاگری درباره برنامه‌ها دست بکشد. پس از تماس، رئیس‌جمهور درباره احتمال موفقیت مذاکرات هسته‌ای ابراز تردید کرد.
ترامپ به خبرنگاران گفت: ما در تلاشیم به توافقی برسیم تا از ویرانی و مرگ جلوگیری شود. ما این را به او (نتانیاهو) گفته‌ایم و خودم هم به او گفتم. امیدوارم همین‌طور شود، اما شاید هم نشود. به‌زودی خواهیم فهمید.»
در پادکستی که در همان روز ضبط شد، ترامپ به روزنامه نیویورک پست گفت که اعتمادش به حصول توافق، در حال کاهش است.
همزمان با اینکه لحن ترامپ کم‌کم از حالت خوش‌بینی فاصله می‌گرفت، مقامات آمریکایی نیز کم‌کم به این باور رسیدند که تهران حاضر نخواهد بود توافقی بر اساس شروط واشنگتن بپذیرد.
نشانه‌های عمومی از وقوع حادثه‌ای خاص، از بعدازظهر چهارشنبه به وقت آمریکا پدیدار شد؛ زمانی که وزارت خارجه آمریکا آماده شد تا دستور خروج کارکنان غیرضروری از سفارت آمریکا در عراق و کنسولگری در اربیل، و همچنین کارکنان غیرضروری و اعضای خانواده‌ها در سفارتخانه‌های آمریکا در بحرین و کویت را صادر کند؛ امری که به گفته منابع به‌دلیل افزایش خطرات امنیتی در منطقه بود. به گفته یکی از مقامات کاخ سفید در آن زمان، رئیس‌جمهور در جریان این تصمیم قرار داشت.
ترامپ به‌صورت علنی به احتمال حمله اشاره کرد و در مراسمی در کاخ سفید درباره احتمال «درگیری گسترده» در خاورمیانه که ممکن است «به‌زودی» رخ دهد، هشدار داد.
او گفت: در این منطقه تعداد زیادی از مردم آمریکایی حضور دارند و من گفتم، ببینید، باید به آن‌ها بگوییم منطقه را ترک کنند، چون ممکن است اتفاقی بیفتد – به‌زودی. و من نمی‌خواهم کسی باشم که هیچ هشداری نداده و بعد موشک‌ها به ساختمان‌هایشان اصابت کند.
مقامات ارشد دولت ترامپ مأمور شدند روز پنج‌شنبه با همتایان خود در منطقه تماس بگیرند و پیامی با تأکید بر ضرورت دیپلماسی و بی‌طرفی آمریکا منتقل کنند.
به گفته دو مقام دیگر آمریکایی، تا پایان روز پنج‌شنبه، دولت ترامپ به این نتیجه رسیده بود که اسرائیل از اجرای حملات منصرف نخواهد شد. یکی از مقامات گفت که آمریکا فکر می‌کرد شاید بتواند عملیات را تنها چند ساعت به تأخیر بیندازد تا برای نیروهایش در منطقه تدابیر حفاظتی در نظر بگیرد – نه بیشتر.
ترامپ روز پنج‌شنبه چندین بار با نتانیاهو تماس گرفت. همزمان با اجرای حملات، ترامپ جلسه‌ای در سطح کابینه برگزار کرد. سپس بیانیه‌ای با لحنی متوازن منتشر نمود.
روبیو در بیانیه‌ای مختصر گفت: ما در حملات علیه ایران دخیل نبوده‌ایم و اولویت اول ما حفاظت از نیروهای آمریکایی در منطقه است. اسرائیل به ما اطلاع داده که این اقدام را برای دفاع از خود ضروری می‌داند. رئیس‌جمهور ترامپ و دولت اقدامات لازم برای حفاظت از نیروهای ما را انجام داده و در ارتباطی نزدیک با شرکای منطقه‌ای هستند. اجازه دهید روشن بگویم: ایران نباید منافع یا نیروهای آمریکایی را هدف قرار دهد.
رهبران جمهوری‌خواه و دموکرات در کنگره از اقدام اسرائیل متعجب نشدند، اگرچه برخی در محافل خصوصی از گستردگی آن غافلگیر شده بودند.
به گفته یک منبع، رئیس مجلس نمایندگان، مایک جانسون، پیش از حملات روز پنج‌شنبه در جریان قرار گرفت، اما طبق گفته دو منبع کنگره، هیچ جلسه رسمی در قالب گروه موسوم به Gang of Eight برگزار نشد. رهبران کمیته‌ها و اعضای بلندپایه در تلاش بودند تا شب پنج‌شنبه و روز جمعه از دولت اطلاعات بیشتری بگیرند.
و گرچه نگرانی دیپلمات‌های آمریکایی درباره احتمال حمله اسرائیل به ایران روزبه‌روز بیشتر می‌شد، اما آنان از وقوع آن در شب پنج‌شنبه شگفت‌زده شدند. یک دیپلمات ارشد آمریکایی به سی‌ان‌ان گفت: شاید دونالد ترامپ می‌دانست، اما فکر نمی‌کنم بقیه می‌دانستند.
پیش از حملات، مقامات اطلاعاتی آمریکا بر این باور بودند که ایران باید ابتدا وضعیت خود را ارزیابی کند تا ببیند آیا همچنان توان بازدارندگی معتبر برای حفظ بقا دارد یا اینکه در مسیر سرنگونی قرار گرفته است. اگر حالت دوم صادق باشد، انتظار می‌رفت ایران با استفاده از باقی‌مانده تسلیحات پیشرفته‌اش حملات راهبردی انجام دهد و گروه‌های مقاومت در منطقه نیز حملاتی ترتیب دهند.
بامداد جمعه، ارتش اسرائیل حمله‌ای گسترده به ایران انجام داد و مناطق مسکونی، تأسیسات هسته‌ای و پایگاه‌های نظامی در سراسر کشور را هدف قرار داد. رژیم صهیونیستی همچنین ترورهایی هدفمند انجام داد که منجر به شهادت چندین فرمانده ارشد نظامی و دانشمند برجسته هسته‌ای شد. شماری از غیرنظامیان نیز در تجاوز رژیم صهیونستی به شهادت رسیده‌اند.
در واکنش، ایران جمعه شب حمله‌ای گسترده با موشک‌های بالیستیک و پهپادها علیه سرزمین‌های اشغالی انجام داد و اعلام کرد که تا زمانی که لازم بداند، به این حملات ادامه خواهد داد. تهران بارها تأکید کرده است که هیچ برنامه‌ای برای دستیابی به سلاح هسته‌ای نداشته و فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم آن صرفاً برای مقاصد غیرنظامی بوده است.
روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنین شنبه شب از هدف قرار گرفتن تأسیسات تولید سوخت جنگنده‌ها و مراکز تأمین انرژی رژیم صهیونیستی با انبوهی از پهپادها و موشک‌ها در موج جدید عملیات وعده صادق ۳ خبر داد.
در این بیانیه آمده است که «عملیات تهاجمی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در صورت تداوم شرارت‌ها و تعرضات، سهمگین‌تر و گسترده‌تر ادامه خواهد داشت».
و هرچند مقامات اطلاعاتی آمریکا معتقدند ایران در مرحله اول مستقیماً به اسرائیل پاسخ خواهد داد، آن‌ها همچنین باور دارند که احتمال دارد ایران در نهایت حملات سایبری علیه زیرساخت‌های حساس داخلی آمریکا انجام دهد.
این خبر را اینجا ببینید.