شفقنا- مراسم اختتامیه نخستین اجلاس بینالمللی حقوق بشر در رهیافت شرقی صبح امروز -چهارشنبه ۱۰ اردیبهشت- در سالن همایشهای غدیر شهر قم برگزار شد.
به گزارش شفقنا، این رویداد با حضور ۴۳ مهمان خارجی از ۲۳ کشور جهان از دو روز قبل در حسینیه الزهرا(س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در تهران افتتاح شد و پس از یکروز با برگزاری پنلهای تخصصی شش گانه در دانشگاه باقرالعلوم شهر قم ادامه پیدا کرد.
گزارش رئیس دانشگاه باقرالعلوم از همایش
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی علوی، رئیس دانشگاه باقرالعلوم (ع)، در آیین اختتامیه اولین اجلاس بینالمللی حقوق بشر در رهیافت شرقی که صبح چهارشنبه در مرکز همایشهای بینالمللی غدیر قم برگزار شد، گزارشی از روند برگزاری این رویداد علمی ارائه کرد.
وی با ابراز خرسندی از برگزاری مرحله نهایی این اجلاس گفت: بسیار خوشبخت هستم که در مرحله پایانی بزرگترین رویداد حوزه حقوق بشر با رویکرد شرقی، گزارشی از نتایج و دستاوردها ارائه میدهم. ثبت بیش از ۶۰ ارائه علمی موفق، تجربهای ارزشمند و تاریخی برای شرق فرهنگی به شمار میرود.
رئیس دانشگاه باقرالعلوم این اجلاس را افتخاری برای نهادهای علمی و فرهنگی کشور دانست و افزود: این دستاورد، نتیجه همافزایی دانشگاه باقرالعلوم، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سایر نهادهای علمی کشور است که در تحقق نگاه تمدنی و بومی به حقوق بشر نقشآفرینی کردهاند.
وی از تنظیم بیانیه نهایی این اجلاس خبر داد و گفت: بیانیهای علمی و دقیق تدوین شده که پس از پایان سخنرانیها، توسط یکی از مهمانان بینالمللی اجلاس به زبان انگلیسی قرائت خواهد شد تا پیام ما به جهانیان منتقل شود.
رئیس دانشگاه باقرالعلوم همچنین با قدردانی از استادان مدعو از کشورهای مختلف، به نقش استاد واعظی اشاره کرد و گفت: با وجود دعوت ایشان از کشور روسیه، برنامه ۱۵ روزه خود را جابهجا کردند تا در این اجلاس حضور یابند و این همراهی برای ما مایه امتنان است.
حجتالاسلام رفیعی در ادامه با اشاره به جایگاه دانشگاه باقرالعلوم در حوزه علوم اسلامی تأکید کرد: این دانشگاه بهعنوان پیشران علوم اسلامی در کشور، آمادگی دارد نقش فعالتری در پیگیری اجرای علمی بیانیه اجلاس ایفا کند و این مسیر را با حمایت نخبگان ادامه دهد.
وی در پایان از مهمانان بینالمللی که با حضور خود در این اجلاس نسبت به مظلومیت ملت فلسطین سکوت نکردند، قدردانی کرد و گفت: بهترین سپاس را به اساتیدی تقدیم میکنم که با صداقت علمی، گامهایی برای رشد اخلاق بشری برداشتند.
استاد واعظی: نگاه ولایی و حکومتی به فقه زمینه مناسبی برای تعاملات داخلی و بین المللی فراهم خواهد کرد
حجت الاسلام والمسلمین استاد احمد واعظی؛ رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، هم در سخنانی، گفت: حقوق بشری که در اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ به ثمر رسید خاستگاهش تحولات مدرنیته و ارزش هایی است که در سنت لیبرالیسم متبلور و برآمده از نگاه هایی است که تحولات مدرنیته ایجاد کرده است. بنابراین این حقوق بشر متداول غرب بنیاد است و تساهل و تسامح و خودمحوری و اومانیسم و … از جمله ویژگی های این حقوق بشر است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه این حقوق بشر مسلما نقاط مثبت و وجوه ایجابی دارد، اضافه کرد: حقوق بشر فعلی و مرسوم یک گام رو به جلو در کنترل منازعات و دعواهای مذهبی در اروپا و یا بعد از جنگ های جهانی اول و دوم بود لذا گامی رو به پیشرفت بود ولی با وجود این وجوه مثبت دارای چالش و نقص های مهمی است. اول اینکه این حقوق بشر به شدت فردگرایانه است لذا نزاع تئوریک بین لیبرال های مدافع فردگرایی و کسانی که به اصالت جامعه اعتقاد دارند وجود دارد؛ مصالح و منافع اجتماعی نقش زیادی در محتوای حقوق بشر موجود ندارد و کاملا فردگرایانه است.
عضوهئیت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) بیان کرد: نقص بعدی این است که این حقوق بشر مبتنی بر عقلانیت لیبرال است و شاکله و بنیان نظری آن اصول و ارزش های لیبرالی است و عقلانیت لیبرال بر آن تسلط دارد و عقلانیت های دینی و فلسفی غیرلیبرالی کاملا در آن غایب است و نه تنها این عقلانیت ها در محتوای حقوق بشر غربی غایب است بلکه نگاه تنقیصی و سلبی و طردگرایانه نسبت به این عقلانیت ها هم وجود دارد. به تعبیر دیگر بافت فرهنگی جوامع دیگر و نزاع های فلسفی شرقی مانند کنفسیوسی و بودایی و فرهنگ اسلامی و آموزه های حقوقی و فرهنگی جوامع شرقی تنها و تنها به دلیل عدم ناسازگاری با عقلانیت لیبرال غیر حقوق بشری و ضد حقوق بشری شناخته می شود.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: حقوق بشر غربی خود را مطلق پنداشته و همه نظامات حقوق بشری غیرغربی را طرد می کند لذا این نقص مهمی است؛ چالش دیگر اینکه این حقوق بشر ابزاری برای زورگویی و بسط هژمونی دولت های غربی قرار گرفته و چون نهادهای حامی این حقوق بشر در کشورهای غربی وآمریکایی است لذا سبب شده تا با این ابزار بتوانند به کشورهای دیگر لشکرکشی کنند و یا کشورهای دیگر را به نام حقوق بشر تحریم کنند و قدرت خود را به دیگران تحمیل کنند. این معیار دوگانه امر کاملا مشهودی در بحث حقوق بشر است.
وی تاکید کرد: در گزارشات سالانه حقوق بشری کاملا می بینیم کشورهایی که متحد غرب هستند ولو اینکه انواع حقوق بشر حتی دموکراسی و انتخابات نباشد کسی با آنان کاری ندارد ولی اگر کشوری این مسائل را داشته باشد ولی با آنان همسو نباشد مورد تحریم و فشار قرار می گیرد لذا حقوق بشر کنونی ابزاری برای بسط سلطه سیاسی و نظامی غرب شده است.
استاد واعظی ادامه داد: نقش دیگر این حقوق بشر آن است که نگاه تک بعدی به انسان دارد و انسان را فرد صاحب حقوق می شناسد و انسانیت را در بعد حقوقی او خلاصه می کند و از این منظر انسان یعنی صاحب حقوقی که ابعاد روحی و اخلاقی او نفی شده است لذا شاکله این نظام حقوقی بدون ملاحظه وجوه دیگر انسان است و صرفا نگاه تک بعدی وجود دارد.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه ایده حقوق بشر شرقی به دنبال ارائه تصویری از حقوق بشر است که این چالش ها را نداشته باشد یعنی نه ابزاری برای بسط سلطه باشد و نه نگاه تک بعدی داشته باشد و مهمتر از همه اینکه ویژگی و ملاحظات فرهنگی و اجتماعی جوامع دیگر را بپذیرد، اظهار کرد: این حقوق بشر دنبال آن است که جوامع اسلامی، یهودیت، مسیحیت، بودیسم و کنفسیوس و … بتوانند بر یک مبنای حقوقی با همدیگر تعامل و ترابط داشته باشند و براساس وجوه مشترک نواقص حقوق بشر غرب بنیاد را اصلاح کنند.
وی افزود: گرچه ایده حقوق بشر شرقی دنبال رفع نواقص حقوق بشر مرسوم و کلاسیک است ولی پرسش این است که آیا چنین ایده ای، امکان تحقق دارد؟ به نظر می رسد در نگاه ابتدایی، شرق خاستگاه مهمترین ادیان بشری است و دین هم هویت جمعی ساز است؛ هر دینی برای پیروانش هویت جمعی ایجاد می کند زیرا مشتمل بر آداب و مناسک مشترک است. این هویت جمعی نظام ارزشی و سلوکی و اعتقادی پیروان یک دین را تفکیک می کند و از جهت سبک زندگی متمایز می شوند.
عضو فرهنگستان علوم با بیان اینکه مسئله این است؛ دینی که خودش تکثر ایجاد و بین هویت جمعی پیروان دین خود با دیگران تمایز ایجاد می کند آیا می تواند ایده حقوق بشر شرقی را پیگیری کند، اظهار کرد: در مقام جواب باید بگوییم نقش عالمان هر دین و تفسیرکنندگان ادیان و فلسفه ها خیلی مهم است. واقعیت این است که هویت جمعی می تواند واگرا و تقابلی باشد و یا همگرا و تعاملی. عنصر تفسیر دین، تفسیر فلسفی اگر افراطی و بنیادگرایانه باشد باعث چالش بیشتر خواهد شد مثلا چرا در اروپای قرن هفدهم اینقدر منازعات و کشتارهای مهمی رخ داد زیرا تفسیر دینی تمایزگرا و تقابلی غلبه داشت و امروز هم در جوامع اسلامی چون تفاسیر بنیادگرایی و تکفیری از اسلام وجود دارد باعث اختلاف و جنگ شده است و میدان به تعامل با مذاهب زیرمجموعه اسلام هم نمی دهند چه رسد به ادیان دیگر.
وی با بیان اینکه قرائت واگرایانه، ناصواب و بنیادگرایانه از دین می تواند مانع تحقق ایده حقوق بشر شرقی شود، تصریح کرد: این رسالت عالمان دینی و طلایه داران مکاتب فلسفی است تا عناصر گفتمانی درون هر دین را بیابند و با مدد به آن، زمینه تعامل و همگرایی و وصول خطوط مشترک را اصطیاد کنیم. در آیه ۶۴ سوره آل عمران فرموده است؛ تعالوا الی کلمه سواء، یعنی حتی بین ادیان مضامین مشترکی وجود دارد که تعامل شکل بگیرد.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با طرح این پرسش که آیا در اندیشه اسلامی می توان دست روی مضامینی گذاشت که زمینه را برای تحقق حقوق بشر شرقی فراهم کند، گفت: اگر بخواهیم به حقوق بشر شرقی برسیم باید عالمان و نهادهای دانشی فرهنگ های مختلف شرقی و ادیان مختلف به دنبال برجسته سازی عناصر مشترک بروند که بنده به چند مورد اشاره می کنم؛ اولین آموزه برابر ذاتی انسانها است؛ هم قرآن و هم روایات تصریح بر برابری ذاتی انسانها دارند؛ قرآن در آیات متعدد همه بشر امروز با همه رنگ و نژاد و جغرافیا را فرزندان آدم و حوا و یک زن و مرد می داند و انسانها را با همه تفاوت بنی آدم خطاب کرده است.
وی اضافه کرد: در روایت هم داریم که پیامبر(ص) فرمودند: الناس من عهد آدم الی یومنا هذا مثل …؛ انسانها از زمان آدم تاکنون مانند دندانه های یک شانه هستند و هیچ عربی بر عجم و هیچ سفیدی بر سیاه برتری ندارد.
واعظی اضافه کرد: برابری ذاتی انسان یک ارزش اخلاقی حقوقی را روشن می کند و آن ارزش حقوقی برابر برای همه انسانها است یعنی گزاره برابری ذاتی انسانها مولد یک گزاره حقوقی ارزشی است و آن اینکه انسانها ارزش و حقوق برابر دارند که می تواند مبنای حقوق بشر شرقی باشد. عنصر دیگر آموزه عدالت و قسط است که در قرآن بسیار مورد تاکید است. در آیه ۲۵ حدید فلسفه و هدف اجتماعی نزول وحی و بعثت انبیاء را برقراری قسط و عدل می شناسد.
وی افزود: قسط آنقدر مهم است که قرآن حتی در موقعیت های خاص ناعادلانه، اجحاف و فضای دشمنی هم بر این موضوع تاکید دارد که رفتار شما باید عادلانه باشد. همچنین آموزه دیگر جدی گرفتن حقوق طبیعی در نظام حقوق اسلامی است؛ بنیان و اساس نظام حقوقی جوامع اسلامی مبتنی بر تشریع الهی است؛ شهید مطهری تفسیری عقل بنیان برای حقوق طبیعی تصویر کرد و جدی گرفتن حقوق طبیعی در کنار حقوق الهی می تواند مبنایی برای تدوین حقوق بشر جامع شرقی باشد.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم افزود: نگرش سنتی به فقه که کار فقیه را منحصر به استنباط احکام فرعی فردی و وظایف شرعی مکلف در نظر می گیرد ظرفیت زیادی برای تعاملات همگرایانه ندارد ولی رویکرد فقه ولایی و حکومتی که امام خمینی(ره) بر آن اصرار دارد می تواند نقش خوبی در وحدت حقوقی بین ادیان و مکاتب و جوامع شرق ایجاد کند. چنین نگرشی به فقه زمینه مناسبی برای تعاملات داخلی و بین المللی فراهم خواهد کرد لذا امام بر دخالت زمان و مکان در اجتهاد و حکم حکومتی تاکید داشتند.
دیوسالار: جنایات غزه از منظر رویکردهای کنونی حقوق بشر مغفول مانده است
حسین دیوسالار معاون علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی گفت: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به عنوان متولی دیپلماسی فرهنگی باید با رویکرد مساله محوری در حوزه حقوق بشر فعالیت میکرد. در این فعالیت باید ظرفیتها را برای حل مساله و چالشها بهکار میگرفت که نمونه آن در همایش اخیر رقم خورد.
وی افزود: اگر معتقدیم نگاه غالب حقوق بشر رفتار دوگانه و تبعیض آمیز است و اگر نتوانسته کرامت انسانی را فارغ از رنگ و نژاد محقق کند لازم است جریان شبکه ساز و نخبگانی را با نگاه حل مساله و توام با استمرار دنبال کنیم.
دیوسالار گفت: ضرورت انکار ناپذیر این هدفگذاری حضور نخبگان در همه قارههای جهانیان است. اگر امروز جنایاتی مانند آنچه در غزه رخ میدهد شاهدیم از منظر رویکردهای کنونی حقوق بشر مغفول مانده است.
وی افزود: این رویکرد دوگانه حقوق بشر حتما در رشد و تعالی انسان و کرامتش ناموفق مانده است و لازم است گفتوگوهای نخبگانی داشته باشیم و سازمان فرهنگ و ارتباطات برای این هدفگذاری آماده است و در این مسیر از ظرفیتهای دانشگاهی استفاده شد و به طور ویژه دانشگاه باقرالعلوم(ع) در این مسیر نورانی پیش قدم شد.
خالد شوکت، نماینده سابق پارلمان تونس در پنل روز اختتامیه اجلاس حقوق بشر در رهیافت شرقی ضمن احترام به جانباختگان فاجعه بندر شهید رجایی، گفت: این حرکتی که شروع شد بسیار بزرگ است و آن را از برکات طوفان الاقصی میدانم؛ جهان بعد آن دیگر شبیه قبل نخواهد بود.
وی افزود: پس از جنگ جهانی دوم دیگر جهان شاهد جنایتهای سازمان یافتهای همچون غزه نبوده است.
شوکات اظهار داشت: در ساحت نظری پنلهای تخصصی اجلاس به روشنی تفاوتهای شرق فرهنگی را نشان داد. مهمترین پایه حقوق بشر غربی انسان محوری است، چه بسا نظریه غربی را بتوان دارای سه تفاوت با دیدگاه ما در شرق فرهنگی عنوان کرد.
وی ادامه داد: اولین نکته حق حیات است که انسان را در ساحتهای دیگر فراموش میکند. موضوع بعدی حقوق خانواده است، در حالی که پایه جامعه است اما حقوق بشر فردگرایی دارد. سومین موضوع حق مقاومت است اینکه ملتهای تحت استعمار حق ایستادگی دارند.
نماینده سابق پارلمان تونس تصریح کرد: دوگانگی در برخورد حقوق انسانها وجود دارد، اشغال، قتل در منطقهای محکوم است و در جایی آزاد گذاشته میشود؛ در مورد غزه نیز چنین معیارهای دوگانهای به چشم میخورد.
وی ادامه داد: دو توصیه دارم، اول اینکه ضرورت صدور بیانیهها و اسناد توسط قم هست. بعد هم تشکیل کمیسیون حقوق بشر است که بتوان به کمک آن موضوعاتی همچون حقوق مردم غزه را دنبال کرد.
مونا عمران، از برزیل نیز در پنل دوم، گفت: فرهنگ غربی مقابل حقوق بشر است و چنین اجلاسی میتواند اصل اسلام و فرهنگ شرق را به خوبی نمایش دهد.
سیدهادی ساجدی، مدیر بین الملل دانشگاه باقرالعلوم و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ضمن تقدیر از سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و رایزنان فرهنگی اعلام کرد: بیانیهای که امروز صادر میشود مسیر آینده را تعیبن میکند.
در پایان بیانیهای اجلاسیه حقوق بشر در رهیافت شرقی با حضور جمعی از مهمانان خارجب به سه زبان فارسی، انگلیسی و عربی قرائت شد و آخرین ویرایش آن شامگاه امشب به امضای همه مهمانان خارجی و شرکت کنندگان در این رویداد خواهد رسید.
راهاندازی یک دبیرخانه چتدجانبه برای اجرای تصمیمات مبتنی بر ایجاد حقوق بشر شرق فرهنگی، تاسیس نهادهای کنشگر حقوق بشری و جاانداختن مفاهیم این گفتمان، برگزاری اجلاسهای دوسالانه و نشستهای تخصصی و توسعه همکاریها، تشکیل کمیتههای تخصصی و سازمانهای فرهنگی در کشورهای شرق فرهنگی از محورهای اصلی بیانیه پایانی اجلاس بینالمللی حقوق بشر در رهیافت شرقی بود.