به وقت وداع پاپ؛ نگاهی از نجف تا واتیکان/ یادداشتی از آیت پیمان

شفقنا- دکتر آیت پیمان، دبیرکل مجمع جهانی شیعه شناسی در یادداشتی به مناسبت درگذشت پاپ فرانسیس اینگونه آورده است: « خبر درگذشت پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان، بار دیگر نگاه‌ها را به سوی واتیکان، این کوچک‌ترین کشور دنیا و عظیم‌ترین نماد تشریفات مذهبی در غرب، جلب کرد. جایی که هزاران سال میراث معماری، نقاشی، مجسمه‌سازی و شکوه بصری، به‌ویژه در کلیساهایی چون سنت‌پیترو و نمازخانه سیستین، روایتگر مفهومی از دین است که با ریشه‌های نمایشی، ظاهرگرایانه و جذابیت‌های حسی و بصری و هنرهای گرانقیمت تجسمی پر زرق و برق پیوند خورده است.

واتیکان را باید موزه زنده‌ای دانست از «تجمل مقدس»! جایی که نور، رنگ، صدا و نمادهای باشکوه، نه تنها ابزار نمایش ایمان بلکه ابزاری برای اقناع و تسخیر روان انسان مدرن شده‌اند. نوعی معماری ایمان‌آور، اما نه لزوماً حقیقت‌جو.

اما تاریخ یک لحظه استثنایی دارد. زمانی که پاپ فرانسیس از پس آن همه شکوه، به خانه‌ای کوچک در نجف قدم گذاشت؛ خانه ساده و بی‌پیرایه آیت‌الله العظمی سیستانی. دیداری که شاید بیش از آنکه یک گفت‌وگوی رسمی دینی باشد، یک مواجهه نمادین بود؛ تقابل دو خوانش از دین: یکی آذین‌شده، پرزرق و برق و برآمده از سنت قرون وسطی اروپا؛ دیگری فروتن، بی‌تکلف و ریشه‌دار در سنت اهل‌بیت(ع).

در آن خانه کوچک، نه گنبدی بود، نه مجسمه‌ای، نه طاقی رنگارنگ؛ فقط انسانی که نشسته بود و گوش می‌داد. پاپ آنجا با تجلی دینی مواجه شد که نه با فریب حس، که با آرامش روح به دل می‌نشیند. آنجا، دین چیزی نبود جز سکوتی معنادار، سادگی‌ای بی‌ادعا و بزرگی‌ای که از خاکی بودن آمده بود.

اسلامِ آیت‌الله سیستانی، اسلامِ اهل‌بیت است؛ دینی که نه در کاخ‌ها جا دارد و نه در ویترین‌های رنگی موزه‌ها. اسلامِ صدق است، نه صدا؛ معنا، نه نمایش. در خانه او نه از تزیین خبری بود، نه از تصنع و نه از جاذبه‌های تخدیری. همه‌چیز به شفاف‌ترین صورت ممکن، فقط بود. و همین «بودنِ بی‌ادعا» برنده نهایی این ملاقات شد.

دینداری اگر سادگی نداشته باشد، حتماً سنگینی دارد. و دین سنگین، پناهگاه نمی‌شود؛ نه برای خلوت انسان، نه برای گفت‌وگو با وجدان، نه برای گریه‌های شبانه.

پاپ فرانسیس، شاید در آن دیدار، بیش از هر زمان دیگر درک کرد که راز دین در ساده بودن آن است؛ و همین سادگی است که آن را به سرچشمه‌ای از حقیقت و پناهی برای انسان مدرن تبدیل کرده است.

در دورانی که برخی از رهبران ادیان الهی به دنبال مشروعیت‌بخشی به جریان‌های انحرافی مدرن مانند همجنس‌گرایی هستند، صدای نجف، با همان خاموشی پرطنین‌اش، پیام روشنی داشت: دین تغییر نمی‌کند تا خوشایند شود؛ دین آن است که هست، بی‌پیرایه و بی‌دروغ.

این پاپ درگذشته انسانی تر و عادلانه تر و عدالت خواه تر از اسلاف خود می‌نمود، غفران الهی را برایش مسئلت دارم و به پیروانش تسلیت می‌گویم.»