شفقنا- اظهارات اخیر «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا، در مورد ذخایر معدنی کمیاب اوکراین، بحثهای زیادی را به دنبال داشته و به نظر میرسد که ترامپ به دست آوردن این ذخایر را حتی مهمتر از پایان دادن به جنگ سه ساله روسیه در اوکراین میداند و آن را شرط اصلی حمایت مالی و تسلیحاتی آمریکا از کییف مطرح کرده است.
به گزارش شفقنا؛ وبگاه شبکه الجزیره نوشت: «ترامپ بر روی ۵۰ درصد از این ذخایر معدنی، به ارزش تقریبی ۵۰۰ میلیارد دلار، چشم دوخته است. او مدعی شده که اوکراین در طول سالهای جنگ، ۳۰۰ میلیارد دلار به آمریکا بدهکار است، ادعایی که توسط ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، تکذیب شده است».
این اظهارات منجر به جنجالها و اتهامات متقابل بین دو رئیسجمهور شده و سوالات بسیاری را در مورد حجم و اهمیت ذخایر معدنی اوکراین، که حتی بسیاری از شهروندان این کشور از آن بیخبرند، به وجود آورده است.
بر اساس کتاب «جغرافیای فیزیکی اوکراین» که در مدارس متوسطه تدریس میشود، اوکراین از نظر ذخایر آهن، منگنز، تیتانیوم و اورانیوم در رتبه اول اروپا و از نظر ذخایر سنگ معدن جیوه در رتبه دوم پس از اسپانیا قرار دارد. همچنین اوکراین ۱۰ تا ۱۶ درصد از ذخایر جهانی آهن (حدود ۲۷ میلیارد تن) و ۲۰ تا ۴۲ درصد از ذخایر جهانی منگنز (حدود ۲.۵ میلیارد تن) را در اختیار دارد و جزو پنج کشور برتر جهان از نظر ذخایر گرافیت به شمار میرود.
علاوه بر این، اوکراین دارای ۳۴۲ هزار تن آلومینیوم، ۱۴۷ هزار تن مس، ۶۰ هزار تن روی، ۸۲۰۰ تن سرب، ۵۳۰۰ تن نیکل و صدها تن از فلزاتی مانند قلع، تنگستن، کبالت و مولیبدن است.
اوکراین؛ سرزمین فلزات کمیاب:
اوکراین در اروپا به طور بیرقیب در زمینه ذخایر فلزات کمیاب پیشتاز است. این کشور ۲۲ مورد از ۳۰ فلز کمیاب مورد استفاده در کشورهای اروپایی و ۵۰ مورد از فلزات کمیاب با «اهمیت بسیار زیاد» از نظر طبقهبندی ایالات متحده (به ارزش تقریبی ۱۵ تریلیون دلار) را در اختیار دارد. اوکراین همچنین در سطح جهانی پس از چین (۶۸ درصد از ذخایر)، آمریکا (۱۲ درصد) و استرالیا (۵ درصد)، در رتبه چهارم (به همراه هند، برزیل و ویتنام) از نظر ذخایر فلزات کمیاب قرار دارد.
بر اساس مجله فوربس اوکراین، این کشور حدود ۱۰ درصد از ذخایر جهانی (و بزرگترین ذخایر در اروپا) لیتیوم (حدود ۵۰۰ هزار تن، مورد استفاده در تولید باتریها)، ۹۰ تن زیرکونیوم (مورد استفاده در موتورهای جت)، و همچنین حجم قابل توجهی از تیتانیوم (مورد استفاده در تولید موشک، هواپیما و کشتی) را داراست. علاوه بر این، اوکراین دارای مقادیر قابل توجهی از وانادیوم، نیوبیم، کادمیوم، تانتالوم، گالیوم، سریوم، ایندیوم، سلنیوم، بریلیوم، ایتریوم و همچنین مقادیر کمتری از تلوریوم، اسکاندیم، ژرمانیم و هافنیوم است.
شایان ذکر است که قبل از جنگ، صادرات فلزات و صنایع فولاد اوکراین ۲۶.۳ درصد از اقتصاد این کشور و ۲۰ درصد از تولید ناخالص داخلی آن را تشکیل میداد و حدود ۴۰ درصد از درآمد ارزی اوکراین را تأمین میکرد.
محل ذخایر معدنی اوکراین و اهمیت ژئوپلیتیکی آن
ذخایر معدنی اوکراین، به ویژه فلزات کمیاب، عمدتا در شرق و جنوب شرق این کشور متمرکز هستند. ۷۰ درصد این ذخایر، به خصوص فلزات کمیاب، در استانهای لوهانسک و دونتسک (منطقه دونباس)، زاپوریژیا و دنیپروپتروفسک قرار دارند.
در حال حاضر، روسیه کنترل حدود ۹۸ درصد از لوهانسک و ۶۰ درصد از دونتسک را در دست دارد و حدود ۳۰ درصد از زاپوریژیا نیز اشغال شده است. منطقه کریوی ریخ در جنوب استان دنیپروپتروفسک که دارای معادن غنی است، نیز تقریباً هر روز هدف حملات روسیه قرار میگیرد.
ذخایر معدنی اوکراین همچنین در استانهای پُلتاوا (در مرکز)، چرنیهیو، کیف و ژیتومیر (در شمال) پراکنده هستند. نیروهای روسی در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ وارد این مناطق شدند و پس از حدود ۵ هفته درگیری شدید، از آنجا خارج شدند.
بر اساس اعلام مرکز دولتی تحقیقات زمینشناسی اوکراین، در حال حاضر حدود ۲۰ درصد از ذخایر معدنی اوکراین تحت کنترل روسیه است. اخیراً نیز معدن لیتیوم «شیفتشینسکی» در استان دونتسک به تصرف روسیه درآمده است.
آیا ذخایر معدنی اوکراین طعمهای برای ترامپ است یا هدف اصلی؟
با توجه به اینکه بسیاری از مقامات و ناظران معتقدند یکی از اهداف روسیه کنترل ثروتهای معدنی اوکراین است، برخی این موضوع را «طعمهای» برای ترامپ میدانند که ممکن است ایالات متحده را به رویارویی با روسیه بکشاند. برخی دیگر بر این باورند که این ذخایر برای ترامپ (پیش از ریاست جمهوری) جذابیت تجاری داشته است.
نظریه «طعمه» بیشتر توسط طرف روس مطرح میشود، در حالی که اکثر اوکراینیها این ذخایر را به عنوان موضوعی حیاتی در مذاکرات با ایالات متحده میبینند؛ موضوعی که میتواند نجاتبخش اوکراین در بحران جنگ باشد، حتی با وجود خطرات و پیچیدگیهای آن.
یاروسلاو گالیلو، معاون مدیر انستیتو ملی مطالعات راهبردی کییف، در مصاحبهای پیشین با الجزیره نت اظهار داشت: «آمریکا برای ۸۰ درصد از نیاز خود به فلزات کمیاب به واردات از چین وابسته است. بنابراین، این معامله برای ترامپ بدون شک سودمند است؛ چرا که جایگزینی برای بزرگترین رقیب اقتصادی آمریکا ارائه میدهد یا حداقل تنوع منابع را فراهم میکند و وابستگی صنعت آمریکا به مواد خام چینی را کاهش میدهد.»
شرایط و خط قرمز اوکراین
اولکساندر پالی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، در مصاحبهای با الجزیره نت، دیدگاه دیگری ارائه میدهد: «در طول ۳۰ سال گذشته، منابع کشور اوکراین تحت کنترل الیگارشیها بوده است. من معتقدم که آنها با سرمایهگذاری ترامپ و شرکتهای آمریکایی مخالفتی ندارند، اما این سرمایهگذاری باید دارای منافع متقابل و توجیه اقتصادی باشد».
او میافزاید: «ما باید با ترامپ و سبک تحریکآمیز و باجخواهی او رفتار کنیم. او مسئله جنگ را به یک معامله تجاری تبدیل کرده است، اما اوکراین مانند دیگران نیست و این معامله به این سادگی انجام نمیشود».
پالی در ادامه توضیح میدهد: «ما پولی از آسمان دریافت نمیکنیم که بتوانیم با سطحینگری و سادگی با شرایط ترامپ کنار بیاییم و آنها را بپذیریم. من فکر میکنم این معامله انجام خواهد شد، اما پس از بحث و اصلاح جزئیات. دریافت کمکهای مالی در طول جنگ و تضمینهای امنیتی پس از آن، خط قرمزی است که در این معامله از آن عقبنشینی نخواهیم کرد، حتی اگر به شدت به پول و تسلیحات نیاز داشته باشیم».