شفقنا آینده- یک استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه درباره تحولات اخیر در خاورمیانه می گوید: ممکن است توافقی نانوشته صورت بگیرد و اگر چه به روی کاغذ آورده نمی شود ولی تصوری کلی در تمام بازیگران منطقه ای وجود دارد که دیگر بس است، جنگ در پایان نتیجه خوبی نخواهد داشت و باید به دنبال صلحی نانوشته بروند از تمام کشور های منطقه می توان این انتظار را داشت که به سمت صلحی نانوشته بروند، آینده غرب آسیا با توجه به این همه ثروت و منابع به آرامش نیاز دارد کشور های عربی منطقه بیش از پیش تلاش خواهند کرد تا وضعیت از این بدتر نشود. به نفع تمام بازیگران منطقه ای است که خاورمیانه در آرامش باشد و کشور های منطقه به دنبال صلح باشند، صلح توسعه می آورد و نیاز منطقه آرامش صلح و توسعه است.
دکتر محمد گل افروز در گفت وگو با خبرنگار شفقنا آینده در پاسخ به این سوال که با توجه به تحولات اخیر سوریه، خاورمیانه به چه سمتی می رود؟ آینده توسعه منطقه چگونه رقم خوهد خورد؟ اظهار داشت: در هفته های اخیر وضعیت جنگ های یک دهه قبل در حال مشخص شدن است. شرایط جدید از حمله حماس به اسرائیل در هفت اکتبر شروع شد و با حمایت حزب الله لبنان ادامه پیدا کرد. اسرائیل توانست از مرحله ای که اصالت وجودی اش را به خطر می انداخت رد شود. سوریه دشمن دیرین اسرائیل بود که با شورش داخلی تسلیم شد و اسد از سوریه رفت. این تحولات اگر چه بازیگرانی منطقه ای داشت ولی بازیگران فرا منطقه ای نیز پشت این بازی بودند و هر کدام به دنبال منافع خود در غرب آسیا بودند که طی یک دهه قبل به آشفتگی ژئوپولتیکی کشیده شده بود. در آنچه شاهد اش بودیم هر بازیگری به دنبال منافع خودش است.
ترامپ بعد از ورود به کاخ سفید با بازیگران منطقه ای غرب آسیا هم معامله خواهد کرد
وی افزود: علاوه بر اینکه تنش ها سمت و سوی ایدئولوژیکی داشت یعنی ایدئولوژی جبهه مقاومت در برابر ایدئولوژی صهیونیست ها قرار داشت و کشور های مسلمان با جبهه اخوانی و… مساله داشتند اما هر کدام به دنبال برداشت خود و منافع خود بودند. در این بین بازیگران فرا منطقه ای نیز به بهانه های مختلف می خواستند غرب آسیا را به سمت و سویی ببرند که منافع حداکثری خود را کسب کنند. در این فعل و انفعالاتی که از یک دهه قبل تا امروز شروع شده بود و سوریه در وضعیت بدی قرار گرفته و بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در آن به دنبال سهم خواهی هستند، موجبات آن را فراهم آورده که منطقه با تصورات توسعه ای که از قبل داشتند مانند عربستان و اسرائیل و ترکیه، تا حدودی عقب بیفتد. آن ها چشم اندازی تا سال 2030 داشتند که خاورمیانه را به منطقه ای توسعه یافته و بزرگ تبدیل کنند اما با حوادث یکی دو سال اخیر کمی از آن تصور عقب افتاده اند. بحث دیگر ورود ترامپ به عنوان رییس جمهور ایالات متحده به عنوان معامله گر سیاسی است. او یک درون گرای آمریکایی است و بعد از ورود به کاخ سفید با بازیگران منطقه ای غرب آسیا هم معامله خواهد کرد.
جریانات به سمت و سویی رفته که غرب آسیا کم کم از وضعیت بحرانی ژئوپولتیک بیرون آمده و به سمتی خواهد رفت که به صلحی نسبی خواهند رسید
احتمالا صلحی نسبی و شکننده در هفته ها و ماه های پیش رو دیده خواهد شد
وی تصریح کرد: وضعیت به سمت و سویی رفته که اسرائیل تا حدودی شرایط خود را مشخص کرده است، با لبنان صلح بسته و در غزه در حال نهایی کردن صلح است. در سوریه نیز همه چیز در حال خاتمه بر وفق مراد اسرائیل است در نتیجه اسرائیل از بحران بیرون آمده است. رقیب منطقه ای دیگر اسرائیل در غرب آسیا هم با وضعیتی که در سوریه وجود دارد و با فرار اسد از سوریه به عنوان کشوری تاثیر گذار در سوریه شناخته می شود. ایران از حالت آفندی به حالت پدافندی رفته است. جریانات به سمت و سویی رفته که غرب آسیا کم کم از وضعیت بحرانی ژئوپولتیک بیرون آمده و به سمتی خواهد رفت که به صلحی نسبی خواهند رسید. تمام بازیگران غرب آسیا از این همه تنش در سال های اخیر خسته شده اند و کوتاه می آیند. احتمالا به دنبال صلحی چند جانبه و منطقه ای در حوزه غرب آسیا هستند که منافع همه را در نظر گرفته باشد اگر چنین صلحی با توجه به ورود ترامپ و وضعیت فعلی سوریه دیده شود، در این صورت می توان به این نتیجه رسید که احتمالا صلحی نسبی و شکننده در هفته ها و ماه های پیش رو دیده خواهد شد که حالتی از بازدارندگی ایجاد می کند و موازنه ای در غرب آسیا به وجود می آورد. اگر همه به این صلح اعتماد داشته باشند و تمام کشور های درگیر به نوعی این وضعیت را قبول کنند، ممکن است بعد از این صلح نسبی کشور های منطقه به توسعه اقتصادی روی بیاورند.
تنها راه این است که تمام جبهه های درگیر در منطقه به یک صلح نسبی بسنده کنند
صلح آمیز ترین روش، توسعه اقتصادی است که همه کشور ها را به هم پیوند خواهد داد
گل افروز با بیان اینکه شرط اصلی این است که همه به وضعیت فعلی قانع باشند و به دنبال توسعه اقتصادی در داخل مرزهای خود باشند گفت: این وضعیت به تنهایی به انجام نمی رسد به جز اینکه تمام کشور های درگیر به تفکر امنیتی متقابل برسند که دیگر جنگ و تنش بس است و ادامه این وضعیت به نفع هیچ کدام از طرف های درگیر نیست. در چنین حالتی ممکن است توسعه رخ بدهد. دور از ذهن نیست که کشور ها در همین اندازه که تنش ها در حال افول است به همین بسنده کنند و به دنبال برنامه ها و توسعه های اقتصادی خود بروند، اگر ترکیه و اسرائیل از اهرم های نظامی غرب در منطقه استفاده کنند ترکیه دست به گسترش تفکر نئو عثمانی خود بزند و در قفقاز و آسیای غربی و سرزمین های عربی این تفکر را دنبال کند و اسرئیل به توسعه سرزمینی خود فکر کند و همچنان بر این مواضع خود تاکید داشته باشند توسعه شکل نخواهد گرفت. دو رقیب اصلی در غرب آسیا باید به نوعی در این صلح دخیل باشند، آن ها باید یک بازیگر مثبت در منطقه باشند در غیر این صورت این تنش ها ادامه پیدا خواهد کرد و توسعه ای نمی بینیم. تنها راه این است که تمام جبهه های درگیر در منطقه به همین صلح بسنده کنند و به تفاهمی نسبی برسند. بازیگران محلی منطقه ای و فرامنطقه ای باید روی این صلح توافق کنند و به دنبال توسعه اقتصادی در خاورمیانه باشند. صلح آمیز ترین روش، توسعه اقتصادی است که همه کشور ها را به هم پیوند خواهد داد. امیدواریم بتوانیم در آینده این توسعه را ببینیم.
ممکن است اسرائیل تحت تاثیر توانمندی های نظامی ایران از زیاده خواهی دست بکشد
این استاد دانشگاه در خصوص اینکه آیا برای این توسعه به توافقی رسمی نیاز داریم یا می توان این توافق را به صورتی نانوشته کسب کرد؟ بازیگران منطقه ای هر کدام اهدافی دارند و الزاما اهداف همه با هم هم سو نیست اظهار داشت: در توافق نانوشته عوامل بازدارنده هم دخیل هستند ممکن است همانطور که اسرائیل برای حمله به تاسیسات هسته ای ایران حرکتی داشته باشد اما می بینیم اسرائیل با توجه به اینکه هنوز آن روی سکه نظامی گری ایران را ندیده است و از واکنش های ایران در منطقه حوزه خلیج فارس و داخل اسرائیل هراس دارد و این نگرانی وجود دارد که ایران به حرکت های نظامی خارق العاده ای دست بزند از این رو ممکن است به اندازه پیشرفتی که در سوریه داشته و آنچه در لبنان کسب کرده بسنده کند و تحت تاثیر توانمندی های نظامی ایران از زیاده خواهی دست بکشد.
گسترش دادن جنگ در چنین شرایطی به نفع هیچ کدام از اعراب سرمایه دار منطقه نیست
وی افزود: ترکیه به تنهایی به دنبال تفکر گسترش عثمانی گری و توسعه در منطقه قفقاز نیست و به نوعی در حوزه ناتو قرار دارد و بدون اجازه غرب نمی تواند در قفقاز پیشروی کند، در شبه جزیره عربستان نیز یمنی ها حالتی از بازدارندگی ایجاد کرده اند، گسترش دادن جنگ در چنین شرایطی به نفع هیچ کدام از اعراب سرمایه دار منطقه نیست زیرا این گروه به دنبال ایجاد فرصت های اقتصادی هستند و جنگ این خواسته را به محاق می برد. آن ها تلاش خواهند کرد صلح را ولو به صورتی نانوشته در منطقه ایجاد کنند. اگر توانمندی ها و ظرفیت های اقتصادی که در کشور های غرب آسیا وجود دارد را در نظر بگیرند و بازدارندگی که بین قوای اصلی درگیر در منطقه یعنی اسرائیل و مقاومت اسلامی تقویت شود و موازنه ای ایجاد شود در این صورت می توان به آینده صلح امید داشت. فراموش نکنیم که توانمندی های نظامی ایران و حوزه دسترسی ایران به جنگ هایی که وضعیت اش مشخص نیست از جمله در قفقاز و جنوب خلیج فارس و… در صورت مشاهده اقداماتی از اسرائیل به یقین دامن کشور های جنوب خلیج فارس را خواهد گرفت و آن ها این را نمی خواهند.
منافع تمام کشور های منطقه ای و فرا منطقه ای در ایجاد صلح است نه در تنش و جنگی که ممکن است کل منطقه را فرا بگیرد
احتمالا کشورهای منطقه به دنبال این باشند که دیگر بس است، جنگ در پایان نتیجه خوبی نخواهد داشت و باید به دنبال صلحی نانوشته بروند
وی تصریح کرد: اگر پیش بینی این باشد که اسرائیل حملاتی به ایران انجام بدهد یا کشور های فرا منطقه ای به این نتیجه برسند که حملاتی به ایران داشته باشند یقینا ایران پاسخ سریع و قاطع خواهد داد و جنگ از حالتی معمولی به منطقه ای تبدیل خواهد شد لذا با توجه به دلایلی که ذکر کردم این احتمال وجود دارد جنگ از حالت فعلی خود به حالتی نسبی از آرامش برسد و درگیری ها متوقف شود و کشور ها به دنبال توسعه اقتصادی بروند زیرا منافع تمام کشور های منطقه ای و فرا منطقه ای در ایجاد صلح است نه در تنش و جنگی که ممکن است کل منطقه را فرا بگیرد. نتیجه ای کلی می گیریم با توجه به تمام دلایلی که بیان شد ممکن است توافقی نانوشته صورت بگیرد و اگر چه به روی کاغذ آورده نمی شود ولی تصوری کلی در تمام بازیگران منطقه ای وجود دارد که دیگر بس است، جنگ در پایان نتیجه خوبی نخواهد داشت و باید به دنبال صلحی نانوشته بروند از تمام کشور های منطقه می توان این انتظار را داشت که به سمت صلحی نانوشته بروند، آینده غرب آسیا با توجه به این همه ثروت و منابع به آرامش نیاز دارد کشور های عربی منطقه بیش از پیش تلاش خواهند کرد تا وضعیت از این بدتر نشود. به نفع تمام بازیگران منطقه ای است که خاورمیانه در آرامش باشد و کشور های منطقه به دنبال صلح باشند، صلح توسعه می آورد و نیاز منطقه آرامش صلح و توسعه است.
