شفقنا آینده- دکتر زهیر اصفهانی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین الملل درباره تحولات سوریه می گوید: پیش بینی من از اوضاع سوریه این است که با توجه به دخالت هایی که در سوریه انجام می شود به خصوص از طرف ترکیه و آمریکا و دست درازی های اسرائیل، آینده جالبی برای سوریه متصور نیستم. اگر بخواهیم خوشبینانه به آینده سوریه نگاه کنیم و تحلیلی ارائه بدهیم من اعتقاد دارم آینده ای شبیه به لیبی بعد از سقوط قذافی قابل پیش بینی است. اگر چه بعد از سقوط قذافی همگان بر این باور بودند که حکومتی مردم سالار آن جا حاکم خواهد شد اما عملا در 13 سال گذشته شاهد چنین چیزی نبودیم.
متن گفت وگوی خبرنگار شفقنا آینده با دکتر زهیر اصفهانی را می خوانید:
-تحولات اخیر سوریه که طی یک هفته موجب اتفاقات زیادی شده است را چگونه می بینید و آینده این کشور را چگونه متصور هستید؟
اتفاقاتی که در 13 سال گذشته در سوریه رخ داده پایانی بر آن متصور نیست
اتفاقاتی که در 13 سال گذشته در سوریه رخ داده است وقایعی است که به گمان تحلیل های سیاسی، پایانی بر آن متصور نیست. اگر نگاهی به تاریخ بیاندازیم بخصوص بعد از جنگ های جهانی و بعد از سقوط دولت عثمانی و تاسیس مناطق جدید، می بینیم که ساختار نظام های سیاسی و اجتماعی در غرب آسیا به صورتی است که دولت های بزرگ به ویژه فرانسه و انگلستان چیدمان را به شکلی انجام دادند که هر چند وقت یک بار به صورت آتش زیر خاکستر نمایان می شود.
7 اکتبر پیچ تاریخی مهمی در عصر فعلی است
شواهد نشان می دهد آینده برای کل منطقه بسیار متلاطم و پیچیده است
اتفاقات اخیر سوریه به دنبال اتفاقات پس از 7 اکتبر به وجود آمد، من عقیده دارم 7 اکتبر پیچ تاریخی مهمی در عصر فعلی است. همانند اتفاقاتی که در پایان جنگ جهانی دوم رخ داد یا اتفاقاتی که بعد از فروپاشی شوروی رخ داد. 7 اکتبر یک مبدا تاریخی است که بعد از آن سلسله اتفاقاتی در منطقه به وجود آمده است. شواهد نشان می دهد آینده برای کل منطقه بسیار متلاطم و پیچیده است.
با توجه به اینکه در 54 سال حکمرانی خاندان اسد شاهد فراز و فرود در این منطقه بودیم ولی عدم توجه به ارکان مردم سالاری به ویژه بعد از سقوط داعش در چهار پنج سال اخیر همانند مسکن موقتی دولت بشار اسد را سر پا نگه داشت این موضوع باعث شد گروه های تروریستی و معارض از این فضا سو استفاده کنند، در کنار آن برخی از قدرت های منطقه که چشم طمع به خاک سوریه دارند به ویژه ترکیه می خواهند در این وضعیت دخالت کنند.
آینده جالبی برای سوریه متصور نیستم
آینده ای شبیه به لیبی بعد از سقوط قذافی قابل پیش بینی است
زود است که در مورد سوریه اظهار نظر کنیم. با توجه به اینکه تابلوی برخی گروه ها و مخالفین تغییر کرده است و اتحاد عجیبی در میان برخی دشمنان و کردها و برخی گروه های مسلح دیده می شود. پیش بینی من از اوضاع سوریه این است که با توجه به دخالت هایی که در سوریه انجام می شود به خصوص از طرف ترکیه و آمریکا و دست درازی های اسرائیل، آینده جالبی برای سوریه متصور نیستم. اگر بخواهیم خوشبینانه به آینده سوریه نگاه کنیم و تحلیلی ارائه بدهیم من اعتقاد دارم آینده ای شبیه به لیبی بعد از سقوط قذافی قابل پیش بینی است. اگر چه بعد از سقوط قذافی همگان بر این باور بودند که حکومتی مردم سالار آن جا حاکم خواهد شد اما عملا در 13 سال گذشته شاهد چنین چیزی نبودیم.
اگر ساز و کار درستی برای اداره سوریه اندیشیده نشود شاهد درگیری ها و چند پاره شدن ها و حتی تجزیه سوریه در سال های آینده خواهیم بود
با توجه به اینکه گروه های مسلح در اتفاقات اخیر دخیل بودند و با توجه به اینکه سوریه هم اکنون به چند قسمت تقسیم شده است و قسمتی با حمایت آمریکا در اختیار کردها است و قسمتی در اختیار گروه های معارض همچون ارتش آزاد سوریه و سوریه دموکراتیک و قسمتی در اختیار گروه تحریر الشام است، مناطقی چون غرب سوریه نیز در اختیار روسیه است از این رو پیش بینی من از آینده سوریه جالب نیست. اگر ساز و کار درستی برای اداره این سرزمین اندیشیده نشود شاهد درگیری ها و چند پاره شدن ها و حتی تجزیه سوریه در سال های آینده خواهیم بود.
پیشروی ها در خاک سوریه و تصرف بخش هایی از سوریه توسط گروه های مختلف چه تاثیری در معادلات سیاسی منطقه خواهد داشت؟
سوریه همانند یک کیک سیاسی است که به لحاظ جغرافیایی در نقطه خاصی قرار گرفته است
سوریه همانند یک کیک سیاسی است که به لحاظ جغرافیایی در نقطه خاصی قرار گرفته است و برای هر کدام از کشور های همسایه و قدرت های خارج از منطقه دارای اهمیت است. نباید این نکته را از ذهن خارج کرد که هر کدام از این کشور ها به دنبال منافع خاص خود هستند چه ترکیه به لحاظ مسائل قومیتی و پان ترکیسم و روسیه به دلیل مسائل راهبردی نظامی اش و آمریکا به دلیل تسلط بر چاه های نفت و در کنار آن رژیم اسرائیل برای زمین خواری و تصاحب سرزمین های بیشتر به دنبال استفاده از این سرزمین هستند ولی به طور کلی هر کسی بتواند نفوذ و قدرت بیشتری در سوریه پیدا کند به مراتب اثر گذاری بیشتری بر تحولات منطقه نشان خواهد. با توجه به اینکه سوریه مثل تقاطعی بین جنوب و شمال غرب آسیا و بین ترکیه و عربستان و یا بین ایران و لبنان و عراق قرار گرفته است به لحاظ سوق الجیشی از اهمیت فراوانی برخوردار است. فعلا باید منتظر بمانیم و ببینیم برخی گروه های پیروز در سوریه با چه تابلویی وارد عرصه سیاسی منطقه خواهند شد، با ظهور عملکرد آن ها در روز ها و ماه های آینده می توان تحلیل بهتری ارائه داد.
ناامن بودن سوریه چه ضربه ای به امنیت کشور های همسایه آن خواهد زد؟
ما در دنیایی زندگی می کنیم که ناامنی همانند یک دومینو قابل سرایت است
مسائل مربوط به تجزیه طلبی باعث ناامنی در کشورهای همسایه خواهد شد
ما در دنیایی زندگی می کنیم که ناامنی همانند یک دومینو قابل سرایت است، ناامنی در سوریه و عدم وجود دولتی پایدار در سوریه برای همسایگان و کشور های منطقه ضرر ایجاد می کند و تهدید های بالقوه و جدی به دنبال خواهد داشت به خصوص که به لحاظ مسائل قومیتی با مساله ای به نام «کردستان بزرگ» روبرو هستیم. رویه کردستان بزرگ برای تجزیه و ضربه زدن به منافع ملی ایران و عراق و حتی ترکیه حائز اهمیت است، باید با این موضوع محتاطانه برخورد شود. ترکیه به عنوان یکی از بازیگردانان این وضعیت پیامد هایی را پیش بینی کرده است. مسائل مربوط به تجزیه طلبی باعث ناامنی در کشور های همسایه خواهد شد. به طور کلی ناامنی در هر کشوری باعث ناپایداری در کشور های همسایه است.
-ممکن است تحولات اخیر سوریه حاکی از یک توافق پشت پرده بین قدرت های بین المللی و منطقه ای باشد؟
عدم دفاع روسیه از دولت سوریه تعجب برانگیز است
با توجه به اینکه سرعت تغییرت در سوریه شگرف بود از سویی عدم مقاومت ارتش سوریه در این موضوع و سستی در دفاع قابل توجه است و این اتفاقات در کمتر از ده روز به وجود آمد، نمی شود به نتایج دل خوش کرد. برخی شواهد و قرائن نشان می دهد ترک ها از چند ماه قبل آمادگی گروه ها و تجهیز آن ها برای انجام عملیات در خاک سوریه را رصد می کردند و آگاهی داشتند ولی سرعت عمل این قضایا و با توجه به عدم دفاع روسیه از دولت سوریه تعجب بر انگیز است، چون روس ها در ترکیه پایگاه نظامی داشتند و در سال های گذشته از سوریه دفاع کرده بودند. عدم حمایت هم پیمانان سوریه از دولت بشار اسد و پیشروی سریع گروه های مسلح این ذهنیت را ایجاد می کند که اتفاقات رخ داده حاصل توافقات پشت پرده است که به صورت منطقه ای و بین المللی و از سوی دولت های بزرگ هماهنگ شده است.
-این توافقات چه منافعی و چه اهدافی را دنبال می کرد؟
اتفاقات ماه های آینده پرده های جدیدی از سناریوها را نمایان خواهد کرد
برخی از شواهد نشان می دهد کشوری مثل روسیه با توجه به درگیر بودن در جنگ اوکراین و امکانات نظامی روسیه در خاک سوریه سعی کرده مشغله امنیتی و سیاسی و نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد و از این رو دست به توافق زده و در ازای آن امتیازاتی از غرب می گیرد. در مورد ترکیه نیز مساله پذیرائی این کشور از بیش از سه میلیون آواره سوری مطرح است این وضعیت به شدت بر اقتصاد ترکیه تاثیر گذاشته است. ترکیه سعی داشت این وضعیت را سر و سامان بدهد اما به طور کلی اعتقاد من این است که برای نیت خوانی زود است، اتفاقات ماه های آینده پرده های جدیدی از سناریو ها را نمایان خواهد کرد.
-آیا این توافق به طور کلی با آمریکا و روسیه است؟ آیا در تقسیم سوریه سهمی برای روس ها در نظر گرفته شده است؟ این توافق چه تاثیری بر ماجرای اوکراین خواهد داشت؟
با توجه به نزدیکی دیدگاه های پوتین و ترامپ می توان توافق آمریکا و روسیه در مورد سوریه را مورد توجه قرار دارد
در معادلات سیاسی هیچ اتفاقی بعید نیست ولی هنوز اسنادی موجود نیست. با توجه به پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا و از طرفی با توجه به نزدیکی دیدگاه های پوتین و ترامپ می توان توافق آمریکا و روسیه در مورد سوریه را مورد توجه قرار دارد این موضوع ثابت نشده ولی دور از ذهن نیست.
