امروز : سه‌شنبه 26تیرماه 1403 | ساعت : 19 : 54

آخرین اخبار

خادمی: نماز امام حسين(ع) در روز عاشورا تجلّی اوج عبودیت است

شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین خادمی بیان کرد: نماز امام...

باقری: در عرصه تعامل با همه بازیگران دنیا «صادق و جدی» بوده و هستیم/...

شفقنا- سرپرست وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران که در...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورای حسینی در مشهد

شفقنا- مراسم عزاداری روز عاشورای حسینی با حضور هیئت‌های...

رودبار لرزید

شفقنا- زلزله ای به بزرگی ۳.۸ دهم ریشتر شهر...

جزئیات ارائه خدمات ارتباطی به زائران اربعین

شفقنا- هر سال با فرارسیدن ایام اربعین حسینی، وزارت...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورا در دفتر آیت الله علوی بروجردی

شفقنا- عزاداری روز عاشورا در دفتر آیت الله علوی...

گزارش تصویری: حضور رئیس جمهور منتخب در جمع عزاداران ظهر عاشورا

شفقنا- مراسم عزاداری عاشورای حسینی(ع)، ظهر سه شنبه (۲۶...

یک پژوهشگر حوزه سلامت: رسانه ها اطلاعات به روز و علمی درباره تب دنگی...

شفقنارسانه- یک پژوهشگر حوزه سلامت درباره اولویت رسانه ها...

نماز ظهر عاشورا در لندن اقامه شد

شفقنا - نماز ظهر عاشورا به امامت حجت الاسلام...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورا با حضور حضرت آیت الله شبیری زنجانی

شفقنا- مراسم عزاداری روز عاشورای حسینی در دفتر حضرت...

گزارش تصویری: مراسم عزاداری عاشورا در دفتر آیت الله العظمی صانعی

شفقنا- مراسم عزاداری عاشورای حسینی در دفتر مرحوم آیت...

تسلیت سید حسن خمینی در پی درگذشت آیت الله حسین هاشمیان

شفقنا- حجت الاسلام و المسلمین سید حسن خمینی در...

تصاویر: عزاداری محرم در نجف اشرف

شفقنا- مردم عزادار نجف اشرف در ایام شهادت امام...

پیام های عاشورا (4)؛ نیکی به دیگران/ یادداشتی از محمدباقر خراسانی

شفقنا- آقای محمدباقر خراسانی در یادداشتی آورده است: «از...

«حق الله و حق الناس در حکمرانی حضرت علی (ع)»؛ مجاز نیستیم مردم را به کاری که نمی‌خواهند، وادار کنیم/ حکومت باید در بخش «حق الناس» شدّت و قاطعیت داشته باشد/ فلسفه حکومت «اداره و رسیدگی به امور مردم» است/ «حق الله» مساله‌ای بین فرد و خداست؛ استاد مهریزی در گفت‌وگو با شفقنا

شفقنا- استاد مهریزی گفت: حکومت باید در زمینه «حق الناس» شدت، حدت و قاطعیت داشته باشد و نسبت به «حق الله» با مسامحه و کوتاه آمدن و برخوردهای ملایمت آمیز رفتار کند.

وی تأکید کرد: وظیفه حکومت راه انداختن کار مردم و فلسفه حکومت ساماندهی به مسایل مردم است. مسایل مربوط به حق الله بین فرد و خداست و جزو عبادات و تکلیف های فردی و شخصی محسوب می شود

حجت الاسلام و المسلمین مهدی مهریزی در گفت وگو با شفقنا بیان کرد: در قسمت اول گفت وگو یک تعریفی از حق الله و حق الناس بیان کردم و موارد و نمونه های حق الله و حق الناس را در آموزه های دینی عنوان کردم و همچنین به تفاوت حق الله و حق الناس  در دینداری و حکمرانی اشاره کرده و بررسی شد که برداشت کلی ما از آموزه های دینی این است که حق الناس نسبت به حق الله هم در دینداری و هم در حکمرانی جایگاه بالاتری دارد. (متن اول گفت وگو با دکتر مهریزی را در این لینک بخوانید.)

استاد مهریزی در بخش دوم گفت وگو با شفقنا به نمونه های از سیره و برخورد حضرت علی(ع) به عنوان حاکم اسلامی در قبال «حق الناس» اشاره و اظهار داشت: نقل شده که حضرت علی(ع) به «قنبر» دستیار خود گفتند که یک فردی را تنبیه کند و حد بزند، قنبر مقداری تند یا عصبانی شد و به این فرد سه تازیانه بیشتر زد، حضرت سریع سه ضربه را تقاص کردند و گفتند بنا نبود که بیش از آنچه دستور داده شد، انجام دهید.

وی ادامه داد: نمونه دیگر راجع به عقیل است؛ وقتی عقیل تقاضای بیشتر از حق خود از اموال بیت المال را داشت، حضرت علی(ع) مسی را داغ کردند و نزدیک ایشان بردند، عقیل احساس داغی و گرما کرد و سپس حضرت فرمودند که این حرارت و داغی دنیاست، وقتی تو تحمل آن را نداری چگونه من تحمل آتش قیامت را داشته باشم! لذا امام علی(ع) تقاضای مالی بیشتر از بیت المال نسبت به عقیل که از خاندان حضرت بود را رد کردند.

استاد مهریزی گفت: سومین نمونه در کتب تاریخی از جمله بحارالانوار و برخی دیگر از کتب آمده که یک شبی حضرت برای انجام برخی کارهای حکومتی که مانده بود به دفترشان رفتند و  چراغی روشن کردند، در همین حین که مشغول بودند، طلحه و زبیر وارد شدند و مطالبی مطرح کردند، در این موقعیت حضرت علی(ع) چراغ را خاموش کردند، از امام(ع)  پرسیدند که چرا چراغ را خاموش کردید؟ امیرالمومنین فرمودند: من کارهای مربوط به بیت المال را انجام می دادم و می توانستم از این چراغ استفاده کنم، اما شما وارد مسایل شخصی خود شدید و حقوق بیت المال را نمی توان در مصرف کارهای شخصی استفاده کرد.

نمی توانیم با عنوان پیشگیری ،افراد را از حقوقشان منع کنیم

وی به نمونه دیگری از سیره حضرت علی(ع) در مقوله «حق الناس» اشاره و خاطرنشان کرد: در کتاب جمل تاریخ جنگ‌های امیرالمومنین علی(ع) که یکی از کتاب های کهن در این حوزه است، آمده که طلحه و زبیر خدمت حضرت آمدند و گفت وگوهایی کردند و به نتیجه نرسیدند، سپس درخواست هایی داشتند و گفتند که ما می خواهیم برای عمره به مکه برویم، حضرت گفتند که شما برای حج به مکه نمی روید، اما آنها اصرار داشتند، در نهایت حضرت پذیرفتند. طلحه و زبیر بیرون که آمدند با ابن عباس مواجه شدند، ابن عباس از طلحه و زبیر پرسید صحبت های شما چه بود؟! آنها گفتند: از حضرت اجازه گرفتیم که به عمره برویم! ابن عباس خدمت حضرت آمد و گفت: چرا  به آنها اجازه دادید، آنها می خواهند توطئه کنند، حضرت علی(ع) فرمودند: هنوز که اتفاقی نیفتاده؛ قبل از اینکه کسی کاری انجام دهد، نمی توانیم به عنوان پیشگیری افراد را از حقوقشان منع کنیم بدین دلیل که شاید مرتکب کار خلافی شوند.

عزل قاضی به دلیل رعایت نکردن حقوق دیگران

استاد مهریزی ادامه داد: نمونه دیگر سیره و حساسیت حضرت علی(ع) نسبت به حق الناس در کتب تاریخی آمده و ابن ‌ابی‌ الحدید هم در شرح نهج البلاغه ذکر کرده که ابوالاَسوَد دُؤَلی از دوستان امیرالمومنین علی(ع)، پیرمرد و فرد موجه و قاضی بود، اما حضرت او را از قضاوت عزل کرد، ابوالاَسوَد دُؤَلی از امیرالمومنین سوال کرد: «لم عزلتنی و ما خنت و ما جنیت؟ چرا مرا عزل کردید، من که خیانت و جنایتی نکردم.» حضرت در پاسخ فرمودند: «إنّی رأیت کلامک یعلو کلام خصمک؛ به هنگام سخن گفتن با طرفین دعوی، دیدم صدایت از صداى متهم بلند‌تر شد و به همین خاطر تو را عزل نمودم.» در حقیقت ابوالاَسوَد دُؤَلی در مقام  قاضی حقوق دیگران را رعایت نکرد و حضرت وی را عزل کرد.

وی بیان کرد: نمونه دیگر در کتب تاریخی آمده که حضرت دیدند پیرمرد نابینایی گدایی می کند، پرسیدند: او کیست؟ گفتند: او نصرانی است، حضرت فرمودند: «استَعمَلتُمُوهُ حَتّى إذا كَبُرَ و عَجَزَ مَنَعتُمُوهُ؛ تا زمانی که نیرو و توان داشت، او را به کار گرفتید، حال که پیر شده و قدرت كار كردن ندارد، از تأمين روزى وى دريغ مى ورزيد؟ أنفِقُوا عَلَيهِ مِن بَيتِ المالِ؛ او شهروند است و باید حقوقش رعایت شود لذا از بيت المال زندگى او را تأمين كنيد.»

به همین مناسبت در نهج البلاغه آمده که امیرالمومنین علی(ع) خطاب به مالک می فرمایند: «با مردم درست رفتار کن، چون آنها دو دسته هستند یا هم کیش تو و یا هم نوع تو هستند، یا مثل تو انسان  ویا مثل تو مسلمان هستند و باید حق و حقوق آنها را رعایت کنی.»

وی به نمونه مشهور دیگری از سیره حضرت علی(ع) در حوزه حق الناس و در رابطه با برخورد حضرت با یکی از دخترانشان اشاره و خاطرنشان کرد: على بن ابى رافع که در بیت‌المال امیرالمؤمنین خدمت مى‏‌کرد، گفت: ام کلثوم دختر حضرت، یک گردنبند مروارید برای مراسم جشنی به امانت تضمین شده از من گرفت که پس از سه روز آن را بازگرداند. حضرت على(ع) آن را بر گردن وى دیدند، و به من گفتند: «در مال مسلمانان خیانت مى‌‏کنى؟» داستان را براى ایشان نقل کردم و گفتم که من آن را از مال خود تضمین کرده‌‏ام. حضرت فرمودند: «همین امروز آن را باز گردان و اگر بار دیگر چنین کنى به کیفر من گرفتار خواهى شد». سپس گفتند: «اگر دخترم این گردنبند را جز به صورت امانت تضمین‌شده گرفته بود، نخستین زن از بنى هاشم مى‏‌بود که دستش به جرم سرقت بریده مى‌‏شد.» در واقع حضرت به این شکل از بیت المال حفاظت می کردند.

مجاز نیستیم  مردم را به کاری که نمی خواهند، مجبور و وادار کنیم

وی اضافه کرد: در خطبه 208 نهج البلاغه آمده  که حضرت علی(ع) مردم را برای جهاد دعوت می کنند منتها مردم جواب نمی دهند و حضرت می فرمایند: «لَيْسَ لِي أَنْ أَحْمِلَكُمْ عَلَى مَا تَكْرَهُون؛ مجاز نیستم به کاری که نمی خواهید، شما را مجبور و وادار کنم.»

بر حذر مى دارم شما را از پرحرفى و پر نويسى

همچنین در کتاب الخصال شیخ صدوق نقل شده که حضرت به همه حکمرانان بخشنامه کردند «أدِقُّوا أقْلامَكُمْ وَ قارِبُوا بَيْنَ سُطوركُمْ وَ أحْذِفُوا عَنّي فُضُولَكُمْ وَ اقْصِدُوا قَصْدَ الْمَعاني، وَ إيّاكُمْ وَالإكْثار؛ فَإنَّ أمْوالُ الْمُسْلِمينَ لا تَحْتَمِلُ الاْءضْرَارَ؛ قلم هاى خود را نازک كنيد و سطرها را نزديک به هم گيريد و زيادى كلمات را حذف كنيد و مقاصد و منظورها را در نظر بگيريد! بر حذر مى دارم شما را از پرحرفى و پر نويسى؛ زيرا اموال مسلمانان نمى تواند اين گونه خسارت ها را تحمل كند و ممکن است با یک خط اضافه نوشتن، به حقوق مردم لطمه وارد شود که باید از این پرهیز کنید.»

وی گفت: در نامه 20 نهج البلاغه آمده که حضرت خطاب به زیادبن ابیه نوشتند: «اگر خبر رسید یک مقدار در اموال عمومی چه کم و چه زیاد خیانت کردید و درست رفتار نکردید، چنان بر تو سخت می گیرم که خوار و خفیف شوی و نتوانی سر بلند کنی.»

استاد مهریزی به سخن امام علی(ع) در خطبه 15 نهج البلاغه درباره حق الناس اشاره و توضیح داد: حضرت در این خطبه می فرمایند: «وَ اللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّسَاءُ وَ مُلِكَ بِهِ الْإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ؛ به خدا سوگند اگر ببینم گروه و حاکمان قبلی بیت المال را مهریه زنان قرار دادند یا برده خریدند، آن را برمی گردانم.»

وی گفت: نمونه دیگر سخن حضرت است که پس از 4 سال حکومت، فرمودند: «اکنون در کوفه همه زندگی مناسب دارند و کسی نیست که آسایش همراه با آرامش نداشته باشد، صاحبان پایین ترین شغل ها هم نان گندم می خورند، خانه و سرپناه دارند، و از آب گوارا می نوشند.»

استاد مهریزی در ادامه این گفت وگو به سیره و نحوه برخورد امیرمومنان علی(ع) در قبال «حق الله» اشاره و تصریح کرد: توجه به عمل و سخن حضرت علی(ع) نشان می دهد که امام(ع) تا چه میزان نسبت به حق الله سهل می گرفتند و پافشاری هایی که در حوزه حق الناس از جمله مال و آبروی مردم می کردند، نسبت به حق الله نداشتند. یکی از این نمونه ها «نماز تراویح» است که از دوره حکومت خلیفه دوم باب شده بود، داستان از این قرار بود که خلیفه دوم دید که مردم در شب‌های ماه رمضان در مسجد بیکار می‌نشستند و چرت می زنند، پس با خود گفت بهتر است یک سرگرمی برای آنها درست کنیم و آن اینکه شب ها به صورت جماعت نماز مستحبی در مسجد بخوانند گرچه جزو دین نیست، اما باعث سرگرمی مردم می شود! خلیفه دوم می گوید اگرچه این کار بدعت است، اما بدعت خوبی است و باعث می شود مردم از بیکاری و وقت تلف کردن در شب های عبادت باز داشته شوند!

وی افزود: در کتاب وسائل الشیعه نقل شده است. پس از اینکه امیرمومنان علی(ع) به حکومت رسیدند، برخی از مردم به حضرت گفتند یک شخصی را معین کنید تا نماز تراویح را بخوانیم، حضرت فرمودند: غیر از نمازهای متعارف، در شب نماز جماعت نداریم. امیرالمومنین سپس امام حسن(ع) را فرستادند تا این مطلب را به گوش همه مردم برسانند، وقتی مردم این سخن را شنیدند، داد و فریاد کردند که سیره خلیفه در حال از بین رفتن است، وقتی امام حسن(ع) برگشتند و جریان را برای حضرت علی(ع) تعریف کردند، امیرالمومنین علی(ع) فرمودند: «به مردم بگویید نماز را بخوانند، اشکالی ندارد.» در حال حاضر نیز اهل سنت نماز تراویح را می خوانند و در این شب ها یک بار قرآن به طور کامل قرائت می شود.

وی اظهار کرد: در این مقطع موضوع از دو حیث قابل توجه است، یکی اینکه نماز حق الله و عمل عبادی است و امام در باب آن سهل می‌گیرند و دیگر اینکه به خواست مردم توجه می‌شود لذا اگرچه خلیفه بدعتی باب کرده بود، اما وقتی حضرت متوجه شدند که مردم بر این موضوع حساس هستند، می پذیرند و می گویند این عمل را ادامه دهند.

وی در ادامه به دو نمونه از نحوه برخورد حضرت علی(ع) نسبت به «حق الله» اشاره و بیان کرد: براساس متنی که در نهج البلاغه آمده، روزی حضرت که امیرالمومنین و حاکم است، در میان اصحاب خود نشسته بودند که یک خانم زیبایی رد می شود و اصحاب به این خانم نگاه کردند، حضرت خطاب به اصحاب فرمودند: «شما که زن دارید!!» در واقع میزان برخورد حضرت در این مورد همین اندازه است.

در جلد 14 کتاب کافی نیز آمده است: در عصر حکومت امام علی(ع) زنی که حامله بود و نزدیک زایمانش بود مرتکب عمل زنا شد، به محضر امیرالمؤمنین(ع) آمد و گفت: من زنا کرده‌ام، پس مرا پاکیزه کن که عذاب دنیا آسان تر از عذاب همیشگی آخرت است. امیرالمؤمنین(ع) فرمود: از چه تو را طاهر کنم؟ زن گفت: از زنایی که کرده‌ام. امام علی علیه السلام فرمود: برو هر وقت بچّه‌ات را به دنیا آوردی، بیا تا تو را طاهر کنم. طولی نکشید که زن مجدّداً به محضر امام علی علیه السلام آمد و عرض کرد: بچه‌ام به دنیا آمد مرا پاک کن. امام علی علیه السلام فرمود: برو و بچه‌ات را تا دو سال شیر بده همان گونه که خدا دستور داده تا تو را پاک کنم. دوسال تمام شد، زن مجدّداً آمد و گفت: من دو سال بچه‌ام را شیر دادم، پس مرا طاهر کن یا امیرالمؤمنین! این بار حضرت به او فرمود: ای زن! برو برای بچه‌ات کفیل پیدا کن تا به حدی که عقلِ خوردن و آشامیدن را پیدا کند و بتواند خود را حفظ کند. از بلندی پرت نشود و در چاهی نیفتد، هر وقت فرزندت به این حد رسید بیا تا تو را طاهر کنم. راوی می‌گوید: زن می‌رفت و گریه می‌کرد.

بین راه «عمرو بن حریث مخزومی» از اصحاب امام علی علیه السلام دید که زنی از کنار محکمه قضای حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می‌رود و گریه می‌کند. جلو آمد و سؤال کرد: ای زن! چرا گریه می‌کنی؟ من مکرّر دیدم که خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رفتی و باز آمدی. زن در پاسخ گفت: آری! نزد امیرالمؤمنین رفتم تا مرا پاک کند، ولی به من فرمود: برو بچه ات را بزرگ کن وقتی عقل خوردن پیدا کرد بیا تا تو را پاک کنم، ای عمرو! می‌ترسم مرگ من فرا رسد و پاکم نکرده باشد.

عمرو بن حریث به خیال خود خواست به زن خدمتی کرده باشد گفت: ناراحت نباش من بچه تو را بزرگ می‌کنم، برگرد تا امام حکم خدا را درباره‌ات جاری سازد. زن برگشت، و پیشنهاد نگهداری فرزندش، توسّط عمروبن حریث را به امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کرد. عمروبن حریث که به نظر خود کار خوبی کرده بود می‌گوید: نگاه کردم در صورت حضرت علی علیه السلام مثل آن که اناری به صورتش ریخته شده، فهمیدم که حضرت از کار من ناراحت است، لذا پیشدستی کرده و گفتم: یا امیرالمؤمنین! من خواستم کفالت فرزندش کنم، زیرا گمان می‌کردم این کارم را دوست دارید، اگر می‌دانستم از این کار ناراحت می‌شوید، این کار را نمی‌کردم. در نهایت حضرت دستور داد تا حدّ شرعی اجرا شود.

حکومت باید در بخش «حق الناس» شدت و حدت و قاطعیت داشته باشد

استاد مهریزی گفت: نمونه هایی از سیره و رفتار امیرالمومنین علی(ع) در حوزه حق الله و حق الناس نشان می دهد که مواجهه حضرت با این دو متفاوت است. حکومت باید در بخش «حق الناس» شدت و حدت و قاطعیت داشته باشد و نسبت به «حق الله» با مسامحه و کوتاه آمدن و برخوردهای ملایمت آمیز رفتار کند.

وی در پاسخ به این پرسش که به چه دلیل امیرمومنان علی(ع) بر حق الناس بیش از حق الله تأکید داشتند؟ گفت: یک جمله بسیار زیبا در کتاب «عیون اخبار الرضا» آمده که از امام رضا(ع) درباره علت برخی از کارها سوال می کنند؛ به عنوان مثال از حضرت رضا(ع) می پرسند: «چرا وقتی به حکومت رسیدید، موضوع فدک را دنبال نکردید؟» امام رضا(ع) فرمودند: «وقتی بر سر کار می آییم دیگر به حق خودمان کاری نداریم و آن را به خدا واگذار می کنیم؛ باید کار مردم را راه بیاندازیم.»

فلسفه حکومت ساماندهی به مسایل مردم است

وی تأکید کرد: وظیفه حکومت راه انداختن کار مردم و فلسفه حکومت ساماندهی به مسایل مردم است. مسایل مربوط به حق الله بین فرد و خداست و جزو عبادات و تکلیف های فردی و شخصی محسوب می شود. تکلیف است، اما شخصی است مثل نماز خواندن و روزه گرفتن و برخی از عبادات دیگر.

استاد مهریزی گفت: البته حکومت نباید نسبت به حق الله بی تفاوت باشد بلکه باید برای آنها بسترسازی و فرهنگ سازی کند، اما وقتی می خواهد اعمال قدرت و قاطعیت کند، انرژی حکومت باید صرف اداره و رسیدگی به امور مردم شود.

اخبار مرتبط

پاسخ دیدگاه

لطفا نظر خود را وارد کنید
نام خود را بنویسید