امروز : سه‌شنبه 26تیرماه 1403 | ساعت : 19 : 29

آخرین اخبار

خادمی: نماز امام حسين(ع) در روز عاشورا تجلّی اوج عبودیت است

شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین خادمی بیان کرد: نماز امام...

باقری: در عرصه تعامل با همه بازیگران دنیا «صادق و جدی» بوده و هستیم/...

شفقنا- سرپرست وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران که در...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورای حسینی در مشهد

شفقنا- مراسم عزاداری روز عاشورای حسینی با حضور هیئت‌های...

رودبار لرزید

شفقنا- زلزله ای به بزرگی ۳.۸ دهم ریشتر شهر...

جزئیات ارائه خدمات ارتباطی به زائران اربعین

شفقنا- هر سال با فرارسیدن ایام اربعین حسینی، وزارت...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورا در دفتر آیت الله علوی بروجردی

شفقنا- عزاداری روز عاشورا در دفتر آیت الله علوی...

گزارش تصویری: حضور رئیس جمهور منتخب در جمع عزاداران ظهر عاشورا

شفقنا- مراسم عزاداری عاشورای حسینی(ع)، ظهر سه شنبه (۲۶...

یک پژوهشگر حوزه سلامت: رسانه ها اطلاعات به روز و علمی درباره تب دنگی...

شفقنارسانه- یک پژوهشگر حوزه سلامت درباره اولویت رسانه ها...

نماز ظهر عاشورا در لندن اقامه شد

شفقنا - نماز ظهر عاشورا به امامت حجت الاسلام...

گزارش تصویری: عزاداری روز عاشورا با حضور حضرت آیت الله شبیری زنجانی

شفقنا- مراسم عزاداری روز عاشورای حسینی در دفتر حضرت...

گزارش تصویری: مراسم عزاداری عاشورا در دفتر آیت الله العظمی صانعی

شفقنا- مراسم عزاداری عاشورای حسینی در دفتر مرحوم آیت...

تسلیت سید حسن خمینی در پی درگذشت آیت الله حسین هاشمیان

شفقنا- حجت الاسلام و المسلمین سید حسن خمینی در...

تصاویر: عزاداری محرم در نجف اشرف

شفقنا- مردم عزادار نجف اشرف در ایام شهادت امام...

پیام های عاشورا (4)؛ نیکی به دیگران/ یادداشتی از محمدباقر خراسانی

شفقنا- آقای محمدباقر خراسانی در یادداشتی آورده است: «از...

تصاویر: روضه روز عاشورا در دفتر حضرت آیت الله سبحانی

شفقنا- روضه روز عاشورا در دفتر حضرت آیت الله...

حکمرانی علوی؛ میراثی ماندگار از دیروز و الگویی درس‌آموز برای امروز: نوشتاری از دکتر محمودی کیا

شفقنا- دکتر محمد محمودی کیا عضو هیأت علمی پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی در یادداشتی درباره «حکمرانی علوی» نوشت: «آنگونه که امام علی بیان می‌کنند حقوق میان حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان از بزرگ‌ترین حقوق الهی است؛ امری که هر آنچه در عرصه بیان فراخ و گسترده است، در ساحت عمل بسیار مضیق خواهد بود! ایشان در بیانی در ارتباط جامعه و حکمرانان نکته لطیفی را مورد تأکید خویش قرار می دهند که: «الناس علی دین ملوکهم»؛ تعبیری عمیق از یکی از سنت‌های اجتماعی و قوانین لم یتغیر خداوندی در عالم ملک که مفسر عالی مقام معاصر، آیت الله علامه جوادی آملی به زیبایی تمام اینگونه به تحریر درآمده که «ظاهر جامعه، آینه باطن مسئولین آن است».

این نکته نشان از اهمیت و تأثیر دوسویه و برهم‌نهی متقابل جامعه و کارگزاران آن دارد چنانچه فساد در هر یک، فساد در دیگری و اصلاح در هر یک، اصلاح آن دیگر را به دنبال دارد. امیر مومنان علی (علیه السلام) این اصلاح و یا افساد را در حق‌گذاری شایسته و یا اهمال از ادای حق بین مردم و حاکمان در یک جامعه عنوان می‌کنند.

ایشان بر وجود یک جامعه خیرخواه، ناصح، مسئولیت‌پذیر در کنار حاکمانی فهیم، پاسخگو، نقدپذیر و برخوردار از گوشی شنوا و دستی گره‌گشا تأکید داشته و رمز تعالی جامعه را در گرو پایبندی دولت و اجتماع در ادای حقوق خود عنوان می‌کنند؛ حقوقی که چنانچه نقض شود، زمینه اضمحلال پایه‌های قدرت دولت و فروپاشی نظم اجتماعی را به همراه خواهد داشت و چنانچه مرعی شوند، زمینه ظهور فضیلت‌ها در جامعه و تسری آن در سطح کارگزاری را فراهم خواهد آورد. به تعبیر امام علی(علیه السلام)، در چنین جامعه‌ای، مسئولان و کارگزاران هیچ‌گاه از حاشیه تقدس برخوردار نبوده و در مقابل دائما در مظان نقد و پرسش قرار خواهند داشت و در مقابل نیز مردم -رعیت یا شهروندان- عناصری پویا، مسئولیت‌پذیر و کنشگر هستند که می‌بایست حقوق آنها رعایت شود.

این تعامل دوسویه می‌تواند مقوم نهاد اجتماع و ضامن تداوم و تحکیم قدرت در نهاد کارگزاری شود و به تعبیری دیگر، بسط قدرت اجتماعی از رهگذر ترمیم و تعمیق اعتماد سیاسی و نیز ارتقای سطح سرمایه اجتماعی دولت امکان‌پذیر بوده و مسیر تعالی و پیشرفت جامعه را هموار می‌سازد. در مجموع، آنچه در این فرصت از میان درر کلام امیرمومنان، علی(علیه السلام) برگزیده و شرحی کوتاه بر آن رفت، درس‌هایی برای امروز ما دارد که اهمال از آن می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری برای ملک و دین به همراه داشته باشد و در طرف مقابل، اهتمام به آن می‌تواند زمینه یک جهش تاریخی را برای کشور فراهم آورد.

نگارنده معتقد است حکمرانی علوی، این میراث ماندگار از حکومت صالحان و خلص بندگان الهی، از چنان قوام و پویایی و مانایی برخوردار است که می‌تواند سرمشق بشر در تمام اعصار باشد و چراغ راهی از برایش برای عبور ایمن از گردنه‌های سخت روزگاران. در زمانه اکنون ما همچنان این فریاد مومنانه علی(علیه السلام) و نهیب‌های انذاردهنده او از عمق تاریخ است که می‌تواند ما را به صراط مستقیم انسانیت رهنمون سازد.

یکی از موضوعاتی که از دیرباز ذهن اندیشمندان و فیلسوفان سیاسی و متخصصین علوم اجتماعی را به خود مشغول داشته، چگونگی بسط فضیلت‌ها در جامعه و استقرار نوعی حکمرانی اخلاقی، عادلانه و کارآمد در جوامع بشری است که موجب شده تلاش‌های نظری درخوری در این رابطه ارائه شود؛ نظریاتی که می‌کوشند تا بخشی از پویایی‌های روابط میان جامعه و دولت را توضیح و سازوکارهایی را برای محدود کردن قدرت و پاسخگو نمودن آن ارائه دهند. در کنار این تلاش‌های نظری، میراث مکتوب و تراث تاریخی ارزشمند برجای مانده از شیوه حکمرانی بندگان صالح و شایسته خداوند، برای جامعه دین‌باوران راهنمای طریق ایمن و قابل اتکایی است که تعمیق و تدقیق در جوانب این اسناد و نیز اجتهاد مستمر برای خلق ایده‌های نوین و عصری از آموزه‌های مکنون در آنها مبتنی بر همان دستاوردهای علمی حوزه‌های مطالعات اجتماعی می‌تواند چراغ راهی برای نیل به اهداف عالیه نظام اجتماعی باشد. در این میان نهج‌البلاغه به عنوان یک سند تاریخی و مستند از شیوه حکمرانی امام علی بن ابی طالب (سلام الله علیهما) دربردارنده عالی‌ترین مضامین در حوزه‌های مختلف زیست فردی و اجتماعی و به طور مشخص شیوه حکمرانی است.

خطبه ۲۱۶ نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین، علی(سلام الله علیه) که در صفین ایراد شد، حاوی نکات بسیار ارزشمند و قابل تأمل در باب سیاست و حکمرانی است و درس‌هایی گرانسنگ از اعماق تاریخ برای امروز و فرداهای دور بشر دارد. ابتدا مروری بر گزیده‌ای مهم‌ترین فرازهای این خطبه داشته و سپس در شرح و تفصیل و درس‌های این خطبه برای امروز، سطوری را به تحریر در خواهم آورد.

ایشان در این خطبه و میانه جنگ صفین بر نکات مهمی در زمینه حکمرانی و نوع ارتباط جامعه و حکمرانان با یکدیگر تأکید دارند که عبارتند از:

۱- «حق در مرحله بيان، از هرچيز وسيع‌تر است و همه از آن دفاع مى‌کنند، ولى در مرحله عمل از هر چيز سخت‌تر و پيچيده‌تر است.»

۲- «از ميان حقوقى که خداوند واجب ساخته، بزرگ‌ترين آن‌ها حق والى و زمامدار بر رعيت و حق رعيت بر والى است.»

۳- «رعيت هرگز اصلاح نمى‌شود مگر با اصلاح زمامداران و زمامداران اصلاح نمى‌گردند جز از طريق قرار گرفتن رعيت، در مسير صحيح و مستقيم.»

۴- «هرگاه رعيت، حق والى را ادا کند و والى حق رعيت را بپردازد، حق در ميان آن‌ها قوى و نيرومند خواهد شد، مسيرهاى دين، خالى از انحراف مى‌گردد، نشانه‌هاى عدالت استوار مى‌شود و سنّت‌ها در مجراى صحيح خويش به کار مى‌افتد و به اين ترتيب زمان رو به صلاح مى‌رود و مردم به بقاى دولت اميدوار و دشمنان مأيوس خواهند شد.»

۵- «اگر رعيت بر والى خويش بشورد و چيره گردد، يا والى به رعايا اجحاف کند، در آن زمان اختلاف کلمه پيدا مى‌شود، نشانه‌هاى ظلم و ستم آشکار مى‌گردد، فريب‌کارى و بدعت در دين فزونى مى‌يابد وجادّه‌هاى روشن سنّت‌ها و آداب دينى متروک خواهد شد.»

۶- «بر شما لازم است که يکديگر را به اداى حقوق سفارش و درباره آن نصيحت کنيد و در انجام آن به هم کمک نماييد.»

۷- «از حقوق واجب الهى بر بندگان اين است که به قدر توان خود در خيرخواهى و نصيحت يکديگر بکوشند و براى اقامه حق در ميان مردم همکارى کنند.»

۸- «از بدترين و سخيف‌ترين حالات زمامداران، نزد مردم صالح اين است که گمان برده شود آن‌ها دوستدار تفاخرند و کار آن‌ها را بر نوعى برترى‌جويى حمل کنند.»

۹- «با من آن گونه که با زمامداران ستمگر سخن گفته مى‌شود، سخن نگوييد و آن‌گونه که مردم خود را دربرابر حاکمان تندخو و جبّار حفظ مى‌کنند خود را محدود نسازيد و به طور تصنّعى و منافقانه با من رفتار نکنيد.»

۱۰- «هرگز درباره من گمان مبريد که درباره حقى که به من پيشنهاد مى‌کنيد کوتاهى کنم و هرگز خيال نکنيد که من درپى بزرگ ساختن خويشتنم، زيرا کسى که شنيدن حق يا پيشنهاد عدالت به او برايش سنگين باشد عمل به آن دو، براى او سخت‌تر و سنگين‌تر است، بنابراين از گفتن سخن حقّ يا مشورت عادلانه، خوددارى نکنيد، زيرا من خود را بالاتر از آن نمى‌دانم که اشتباه کنم، و از خطا در کارهايم ايمن نيستم مگر اين که خداوندى که از من قادرتر است مرا از خطا حفظ کند.»

آنچه اشاره شد تنها وصف گوشه‌ای از قاب حکومت علوی و سیمای جامعه آرمانی است که چه فراوان مجاهدت‌ها و چه بسیار خون‌های گرانبهایی برای آن فدا شده است.

حکومت در این قرائت نه طعمه‌ای از برای بلعیدن، که امانتی است بس گران برای برخورداران آن، آن هنگام که این چنین نهیب سرمی‌زند که: «وَإِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَلكِنَّهُ فِيعُنُقِكَ أَمَانَةٌ، وَأَنْتَ مُسْتَرْعًى لِمَنْ فَوْقَكَ. لَيْسَ لَكَ أَنْ تَفْتاتَ فِي رَعِيَّةٍ، وَلاَ تُخاطِرَ إِلاَّ بِوَثِيقَةٍ.»

اخبار مرتبط

پاسخ دیدگاه

لطفا نظر خود را وارد کنید
نام خود را بنویسید