شفقنا- استاد حوزه علمیه قم به تبیین 50 نمایه از عهدنامه مالک اشتر پرداخت و 4 وظیفه ای که امام علی (ع) برای مالک اشتر مشخص کردند را تشریح کرد.
به گزارش شفقنا، آیت الله کاظم قاضی زاده در سومین نشست از سلسله نشست های ماه مبارک رمضان که در موسسه فرهنگی پژوهشی فهیم برگزار می شود، اظهار داشت: عهدنامه مالک اشتر یکی از نامه های بسیار افتخارآمیز برای اسلام و تشیع است و کسانی که نسبت به این نامه توجه داشتند آن را به عنوان یک سند مهم و معتبر ستودند. مثلا جرج جرداق مسیحی می گوید: انسان سخت است که اختلافی را بین عهد علوی و منشور حقوق انسان بیاید. هیچ بحثی در باب قانون انسانی نیست مگر آنکه شبیه آن در دستور و نامه امام علی (ع) وجود دارد». این مسئله به خوبی روشن می کند که امام علی (ع) به ریشه های انسانی اداره جامعه توجه داشتند و این همه انسان ها و امت های متحد که آمدند در اشراف به مجموعه مباحث امام (ع) نرسیدند.
وی ادامه داد: امام علی (ع) در این نامه هدف اعزام مالک اشتر را در چهار مورد جمع آوری خراج، پیکار با دشمنان، اصلاح اهل مصر و عمران و آبادانی سرزمین خلاصه می کنند. امام (ع) سپس بر رعایت تقوا، مبارزه با هوای نفس، توجه دادن مالک به موقعیت محل ماموریت، کوشش برای جلب رضایت مردم، نهی از سرکشی برابر فرمان های الهی، توصیه به ذخیره عمل صالح، راه مبارزه با کبر و غرور ناشی از مقام، رعایت عدل و انصاف در هرحال و پرهیز از هرگونه ظلم و ستم که سبب تغییر نعمت ها می شود، جلب رضایت عامه مردم به عنوان محبوب ترین امر در برابر جلب رضایت خاصه، برحذربودن از وسوسه های عیبجویان و سخن چینان، لزوم مشورت در کارها و برحذربودن از مشورت با افراد بخیل و ترسو و دنیاپرست، کنارگذاردن سردمداران ستمگر حکومت های پیشین، ارتباط داشتن با اهل ورع و تقوا، تشویق نیکوکاران و سرزنش بدکاران، جلب حسن ظنّ مردم از طریق احسان، نیکی و سبک کردن بار هزینه های مردم، احترام به آداب و رسوم نیک پیشین، تداوم نشست و مشاورت با علما تاکید می کنند.
وی با اشاره به طبقه بندی که امام علی (ع) از جامعه ارائه می دهند، گفت: حضرت بر رعایت حال قشر محروم تاکید می کنند و در بخش دیگر به بیان ویژگی های فرماندهان نظامی می پردازند. تاکید بر عدالت، ستایش کارهای خوب، مراجعه به کتاب و سنت در حل مشکلات، احکام قضات، شرایط قاضی، معیار انتخاب فرمانروایان، توجه به عمران و آبادانی، رسیدگی کامل به وضعیت تجار و صنعتگران، لزوم رسیدگی به وضع ایتام و کهنسالان، تعیین وقت مشخصی برای ملاقات عمومی از دیگر موارد مورد توجه و تاکید حضرت در این عهدنامه است.
وی ادامه داد: عدم احتجاب و تعیین وقت خاص برای کارگزاران، تنظیم برنامه دقیق برای کارهای مختلف، اقامه فرائض، فاصله نگرفتن از مردم، رعایت دقیق حقوق همه اعم از افراد نزدیک و دور، اعلام عذر موجه در برابرکمبودها و سوء ظن ها، پذیرش دعوت دشمنان به صلح در عین رعایت هوشیاری دربرابر آنها، پرهیز شدید از خونریزی غیرمجاز، پرهیز از هرگونه عجب و خودپسندی، برحذربودن از منت گذاشتن بر رعایا، اجتناب از شتابزدگی، پرهیز از رانت خواری، توجه به سیره رسول خدا و دعا برای خود و مالک اشتر از دیگر مواردی است که در این عهدنامه دیده می شود.
وی تصریح کرد: عهدنامه مالک اشتر را باید با توجه به شرایط آن زمان فهمید چون آن زمان اقتضائات خود را داشته و از امور مختلف در این عهدنامه وجود دارد.
وی گفت: بخشی از آن چیزی که در این عهدنامه است، مبانی، مباحث بنیادین و زیرساختی در مدیریت و حکومت است که با تغییر امور در این حوزه تغییر می کند مانند نگاه به انسان، فهم از مدیریت و حکومت، اهداف مدیریت و حکومت.
وی ادامه داد: بعد از مبانی و اصول در این عهدنامه، روش ها و راه حل هایی است که تابع زمان عوض می شود. بعد از آن، سیاست ها هستند که امروزه به آن تصمیم گیری های کوتاه مدت می گویند. بخش دیگر که در این عهدنامه وجود دارد، اخلاق است که حاشیه ای بر اجرای سیاست ها می شود.
وی عنوان کرد: امام علی (ع) برای نوشتن این نامه، موضع خود را از قبل مشخص می کنند و خود را با عنوان «عبدالله» معرفی کرده و سپس سخن خود را به عنوان امیرالمومنین ادامه می دهند و اینگونه می خواهد به مالک بگوید که تو اول بنده خدا هستی و سپس فرمانروای مردم.
استاد حوزه علمیه قم گفت: امام علی (ع) جمع آوری خراج ، جهاد با دشمن، راست بودن اوضاع کشور و رسیدگی به امور مردم و عمران و آبادانی شهرها را چهار وظیفه اصلی برای مالک اشتر در فرمانروایی بر مصر مطرح می کنند.
وی گفت: در اندیشه امام علی (ع) چهار عامل سبب سقوط ملت ها و امت ها می شود؛ حکومتی که اصول را ضایع کند و به دنبال فروع برود، انسان های پست و فرومایه جلوتر قرار گیرند و اهل فضل و تجربه از جامعه طرد شوند.
وی در پایان گفت: تامین اقتصاد جامعه اسلامی، امنیت، اصلاح مردمان و شهروندان و عمران و آبادانی شهرها و رفاه برای مردم چهاروظیفه حاکم است که قابل تعمیم به جامعه کنونی است.
