از رسانه ها/ رشد مضاعف سینماهای کشور با رویکرد حمایتی

رکود سینما در زمان پاندومی کرونا
دولت سیزدهم در یکی از مبهم‌ترین برهه‌های تاریخ سینمای ایران، عنان این شاخه از فرهنگ را به دست گرفت؛ افزایش سرسام‌آور جمعیت بیکار در میان فعالان سینما که از اسفند ۹۸ به دلیل شیوع کرونا کلید خورد، رکود مطلق تولید، بسته‌شدن بسیاری از سینماها و پردیس‌های سینمایی، بدهی‌های درون‌صنفی میان سینماداران با تهیه‌کنندگان و دفاتر پخش، تنها گوشه‌ای از مختصات سینمای ایران بود.
این مختصات، هیچ چشم‌انداز روشنی از آینده سینمای ایران را ترسیم نمی‌کرد و در این بین، اظهارنظرهای غیرکارشناسانه عده‌ای که تداوم این روند را برای سال‌های طولانی تخمین می‌زدند، عمق نگرانی و اضطراب را بیشتر می‌کرد؛ اما دو اتفاق مهم در حوزه سینمای کشور رخ داد؛ نخست آن‌که با ارائه مشوق‌های کارآمدتر، خوراک مناسب و بهینه‌ای به سینماها تزریق شد و در وهله بعدی، سینماها به‌عنوان اماکنی امن شناخته شدند که با تغییر رنگ‌بندی، مشمول تعطیلی نمی‌شدند. این رویکرد سبب شد اعتماد مردم به سینماها بیشتر شود و روند استقبال، در فاصله‌ای کوتاه از اجرایی‌کردن این دو سیاست، رشد مضاعفی را به خود ببیند.

این سیاست، تنها به نفع مردم نبود؛ سینماهای بسیاری بازگشایی شد، سینماداران و کسانی که در سینما مشغول به کار بودند، به کارهای خود بازگشتند، چرخ اقتصاد سینما چرخید و از صف طویل ۱۸۰ فیلمی که منتظر اکران بودند، کاسته شد. رویکرد حمایتی از سینما، تنها به همان ماه‌های نخست ختم نشد، بلکه این روند، تا به امروز نیز در تمام شئون رعایت شده است که در ادامه به برخی از مهم‌ترین این اقدامات طی یک سال اخیر اشاره می‌شود.

گرچه نقد بزرگ به سیاست‌های معاونت سینمایی توجه نکردن به سینمای بدنه و سینمای اجتماعی و جدی است که موجب شده گیشه به تسخیر سینمای زرد و کمدی درآید. پیشروی این فیلم‌ها عملا به کم‌عمق شدن سینمای ایران می‌انجامد.

گیشه ۶۴۹ میلیاردی با حدود ۱۷میلیون مخاطب
طی یک سال اخیر، برخلاف آن‌چه انتظار می‌رفت، استقبال خوبی از سینماها به عمل آمد و در پی آن، ۱۶ میلیون و ۸۶۵ هزار مخاطب به سینما رفتند که برای این تعداد مخاطب، ۶۳۸ هزار سانس ترتیب داده شد و میزان فروش گیشه نیز به ۶۴۹ میلیارد تومان رسید. فیلم‌های سال ۱۴۰۱ در ۳۶۸ هزار سانس نمایش داده شدند که هفت میلیون و ۴۸۴ هزار نفر برای تماشای این فیلم‌ها به سینما رفتند و ۲۳۱ میلیارد تومان نیز به گیشه سینماها واریز کردند؛ برای سال ۱۴۰۲ تا امروز، ۹میلیون و ۳۸۱ هزار نفر به سینما رفتند و ۲۷۰‌هزار سانس برای اکران فیلم‌ها در نظر گرفته شد که اقتصاد نمایش این تعداد فیلم، ۴۱۸ میلیارد تومان است. این آمار در شرایطی رقم خورده است که سینماها طی پاییز سال گذشته، تقریبا تعطیل بودند و پس از آن نیز با سانس‌های محدودی به نمایش فیلم پرداختند؛ بنابراین پتانسیل واقعی سینمای ایران، بسیار فراتر از آن چیزی است که هم‌اکنون به چشم می‌خورد.

افزایش تعداد سالن‌های سینما به عدد 720
در پایان دولت دوازدهم، ۲۷۷ سینما با ۵۴۱ سالن، بسته به روند فعال‌بودن یا نبودن آن‌ها، در کشور وجود داشت؛ نشانه‌گذاری در دولت سیزدهم، رسیدن تعداد سالن‌های سینمایی به عدد ۱۰۰۰ بوده است که این آمار تا پایان مردادماه ۱۴۰۲ به ۳۵۴ سینما و ۷۲۰ سالن رسیده است؛ طبق اطلاعات، سیاست طی دو سال آتی به‌گونه‌ای خواهد بود که ماهانه حداقل ۱۰ سالن سینمایی در کشور افتتاح شود تا در نهایت، تعداد سالن‌های سینمایی کشور تا پایان دولت به عدد ۱۰۰۰ برسد.

سینمای امید
علاوه بر این دو اقدام مثبت، اتفاق‌های خوب بسیاری در حوزه سینمای ایران رقم خورده است؛ اعطای مجوز به نمایش فیلم‌های خارجی روز، توجه به دفاتر سینمای جوان در استان‌ها، حمایت از تولیدات استانی، برگزاری قدرتمند تمام جشنواره‌های سینمایی، توجه به بحث عدالت اکران، حضور بین‌المللی سینمای ایران، طراحی بنیاد ملی انیمیشن، حوزه مطالعات و پژوهش، تلاش برای احکام سینماگران و اکران فیلم‌های توقیفی از جمله اقداماتی است که طی یک سال اخیر انجام شده و نتیجه حاصل از این تلاش‌ها که بخش بسیاری از آنها رسانه‌ای نشده است، سبب شد برای سینمای ایران که شاید تصور می‌شد نتواند مسیر سلامت خود را همچنان بپیماید، اتفاق‌های خوبی رخ دهد.

گیشه فروش در شش‌ماه نخست سال 1402
ناآرامی‌های سال اخیر کشور تا مدتی کوتاه سینما را دستخوش تغییراتی کرد؛ اما با پشت سر گذاشتن چهلمین جشنواره فیلم فجر و قرار گرفتن در آستانه عیدنوروز ۱۴۰۲ شرایط به کلی تغییر کرد و مجدد با اکران چهار فیلم «فسیل»، «غریب»، «عروس خیابان فرشته» و «بچه‌های طوفان» شاهد روند صعودی فروش فیلم‌ها و بازگشت مخاطبان به سالن‌های سینما بودیم.
فروش کلی سینمای ایران تا دهه اول شهریورماه در حالی از رقم ۴۳۱ میلیارد تومان گذر کرده که در میان ۱۷ فیلم روی پرده، فروش ۶ فیلم هنوز به یک میلیارد تومان نرسیده است. در کنار استقبال خوبی که مخاطب از آثار کمدی مانند: «فسیل»، «شهر هرت»، «آهنگ دونفره» و… داشت؛ فیلم‌هایی مانند: «سه کام حبس»، «کت چرمی» و… هم که در ژانر اجتماعی بودند، بسیار مورد توجه قرار گرفتند تا جایی که اگر جدول آمار فروش فیلم‌ها را مشاهده کنیم، متوجه می‌شویم چندین فیلم پرفروش سال، ترکیبی از هر دو ژانر کمدی و اجتماعی هستند. البته این بین شاید باید «فسیل» اولین فیلم بلند سینمایی «کریم امینی» را در جایگاهی مجزا بررسی کنیم؛ چراکه این اثر، رکورد تاریخ فروش را در سینمای ایران شکست و تا امروز بیش از 154 میلیارد فروش را تجربه کرده است.

سینماهای دارای رتبه بالای فروش در سال 1402
پردیس کوروش (تهران)، پردیس ایران مال (تهران)، پردیس هنر شهر آفتاب (شیراز)، پردیس آزادی (تهران)، پردیس هویزه (مشهد)، پردیس ساحل (اصفهان)، پردیس ملت (تهران)، پردیس سیتی‌سنتر (اصفهان)، پردیس هدیش مال (تهران)، پردیس مگامال (تهران)، پردیس اکو مال (کرج)، پرشین مهرشهر (کرج)، پردیس اطلس (مشهد)، پردیس چهارسو (تهران)، ساویز (کرج)، پردیس ویلاژ توریست (مشهد)، پردیس چهارباغ (اصفهان)، شیراز مال (شیراز)، پردیس گلستان (فارس)، سپهر (ساری)، پردیس نارسیس (تهران)، سپیدرود (گیلان)، شکوفه (تهران)، فرهنگ (تهران)، آفریقا (مشهد)، پردیس راگا (تهران)، پردیس زندگی (تهران)، پردیس شمیران (تهران)، بهمن (تهران)، پردیس گالریا (تهران)، سپاهان (اصفهان)، پردیس پارک بازار (مشهد)، پردیس ارگ (تهران)، اطلس مال (تهران)، فجر اسلامشهر (تهران)، پردیس مهرشاهد (تهران)، پردیس سیمرغ (مشهد)، تک صفائیه (یزد)، پردیس بهمن (سنندج) و پردیس بازار شهر (قم) سینماهای دارای رتبه بالای فروش هستند.این آمار نشان‌دهنده آن است که مردم شهرهای تهران، شیراز، مشهد، اصفهان، و کرج بیشترین مخاطبان سینما در سال گذشته بودند.

فیلم‌های پرفروش سینما در سال 1402
در آخرین روزهای فصل تابستان فیلم‌های جدیدتری به چرخه اکران اضافه شدند و اگرچه تنوع بیشتری به فیلم‌های روی پرده دادند؛ اما هنوز فروش اصلی گیشه در دست کمدی‌هاست. در حال حاضر ۱۷ فیلم در سینماها و با تعداد سانس‌های مختلف در حال اکران هستند که کمدی «فسیل» همچنان پرفروش‌ترین و پرمخاطب‌ترین فیلم سینما است و کمترین تعداد تماشاگر هم به فیلم کودک ونوجوان «میان صخره‌ها» تعلق دارد. بر اساس آمار سامانه مدیریت فروش و اکران (سمفا) تا ساعت ۱۰ صبح روز جمعه ۱۰ شهریورماه، بیش از ۱۰ میلیون نفر تاکنون به تماشای فیلم‌های اکران شده در سینماها نشسته‌اند و به میزان ۴۳۱ میلیارد و ۹۸۵ میلیون تومان هم بلیت فروخته شده است.
فیلم سینمایی «فسیل» با فروش تعداد 365 هزار و 58بلیت از بیست‌وپنجم اسفندماه ۱۴۰۱ بر روی پرده نقره‌ای در حال اکران است که تاکنون به فروش ‌۱۵۴,۳۸۰,۴۳۰,۰۰۰ ریال رسیده است. نبودن سرگرمی مفرح دیگری چون سینما و تراژیک‌بودن فضای جامعه و نیاز به فیلم کمیک، از نخستین دلایل اقبال به این فیلم است، درحالی‌که برخی نیز سقوط ذائقه عمومی مردم از کمدی‌های با کیفیتی چون «اجاره‌نشین‌ها» به آثار سطحی‌تری چون «فسیل»، «انفرادی»، «دینامیت» و… را عامل این اقبال عنوان می‌کنند. اپیدمی ساخت کمدی در سال‌های اخیر پر رنگ بوده؛ اما به نظر می‌رسد موفقیت «فسیل» فصل تازه‌ای برای ساختن چنین آثاری خواهد بود که نه‌تنها ذائقه‌ساز نیستند، بلکه در بلندمدت ذائقه‌سوز نیز خواهد بود.

«شهر هرت» دومین اثر سینمایی است که به کارگردانی کریم امینی در سال جاری به اکران رسیده است و پس از اولین ساخته بلند سینمایی او؛ یعنی فسیل توانست با فروش ۲۷۳,۴۸۹ تعداد بلیت، جایگاه دوم پرتماشاگرترین فیلم را از آن خود کند. این فیلم از هفدهم خردادماه ۱۴۰۲ اکران شد و فروشی معادل
۱۱۹,۰۰۶,۷۰۰,۰۰۰ ریال را رقم زد. بسیاری از کارشناسان سینما فیلم «شهر هرت» را از نظر ساختار فنی یک سروگردن از فیلم «فسیل» بالاتر دانستند و تماشاگران هم واکنش خوبی نشان دادند و این مدل اتفاقات غیرطبیعی همچون فروش بالای آن پیش از اکران در سراسر کشور و خریدن کامنت، مهندسی اکران را دچار تردید کرد. «سه کام حبس» نیز در رتبه سوم پرطرفدارترین فیلم‌های سینمایی در شش‌ماهه نخست سال 1402 قرار گرفت که با فروش ۴۱۰,۱۰۰ عدد بلیت و مبلغ: ۱۹۳,۲۹۶,۳۹۰,۰۰۰ ریال در جایگاه پربیننده‌ترین‌های این لیست قرار گرفت. این فیلم از بیست‌وهشتم فروردین‌ماه ۱۴۰۲ به نوبت اکران در سینماهای کشور رسید و تاکنون استقبال قابل‌قبولی را نسبت به خود رقم زده است.

ساخته درام اجتماعی متفاوت سامان سالور که شاید ارزشمندترین فیلم کارنامه کارگردانی او هم باشد، کارگردانی قابل‌قبولی دارد و هم بازیگران بی‌نظیری را گرد یکدیگر جمع کرده؛ اما فیلم‌نامه‌اش سرشار از مشکلات ریز و درشتی است که در نهایت فیلم را از مطرح‌کردن کامل دغدغه اصلی‌اش ناکام می‌گذارد، ولی مخاطب از تماشای آن استقبال می‌کند.

دیگر آمار فروش
فیلم سینمایی «آهنگ دونفره» با تعداد ۴۲۶,۶۰۹ بلیت، از بیست‌ونهم فروردین‌ماه ۱۴۰۲ با فروش کل
۱۸۲,۵۳۰,۱۴۵,۰۰۰ ریال در صدر پرفروش‌ترین‌ها بود، «کت چرمی» با ۲۹۱,۰۱۷ بلیت از هفدهم خردادماه ۱۴۰۲ اکران شد و فروشی معادل‌ ‌۱۳۵,۱۳۴,۳۴۷,۲۵۰ریال را تجربه کرد، «عروس خیابان فرشته» با تعداد ۲۴۱,۵۵۷ بلیت، بیست‌وپنجم اسفندماه ۱۴۰۱ به اکران رسید و فروش کل ۱۰۳,۰۱۰,۴۶۰,۰۰۰‌ریال را داشته است. «غریب» با‌۱۰۰,۲۲۷,۸۵۲,۵۰۰ریال فروش، «عروسی مردم» با‌۷۵,۳۴۱,۸۷۰,۰۰۰ ریال، «مصلحت» با ‌۶۸,۹۶۹,۳۶۵,۰۰۰‌ریال، «جنگ جهانی سوم» با ‌۶۸,۷۶۵,۴۶۰,۰۰۰ریال، «دسته دختران» با‌۴۲,۸۰۷,۲۷۷,۵۰۰ ریال، «بابا سیبیلو» با ۴۱,۶۹۶,۱۲۲,۵۰۰ ریال، «نارگیل ۲» با ۲۶,۷۲۳,۶۳۰,۰۰۰ریال، «معجزه عشق» با ۲۶,۶۹۸,۰۳۵,۰۰۰ ریال و فیلم سینمایی «نگهبان شب» با ۲۳,۳۶۰,۸۰۰,۰۰۰ ریال فروش در جایگاه‌های بعدی قرار گرفتند.