شفقنا آینده- یک استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه می گوید: امروز شرایط چین متفاوت از روسیه است و بسیاری از مشکلات روسیه را ندارد وقتی چین در چنین موقعیتی مساله تمامیت ارضی ایران را به چالش می کشد نشان می دهد که سیاست خارجی ما در اولویت بندی خود دچار اشتباه استراتژیک فاحشی شده است. ایران روسیه را به عنوان شریک راهبردی خود معرفی می کند ولی روسیه مطلقا چنین نگاهی ندارد. روسیه به این برداشت ما باور ندارد. این مساله بسیار مهم است. ایران این نسخه و این برداشت را نسبت به بسیاری از کشور های عربی و کشور های دنیا دارد. ما به بازبینی اساسی در نوع نگاه در حوزه سیاست خارجی و منافع ملی نیاز داریم.ایران باید مبتنی بر شرایط زمانی و مکانی تعریفی جدید از کد های ژئوپولتیکی خود داشته باشد تا دچار چنین مشکلاتی در سیاست خارجی نشود.
سال های زیادی است که از جهان دو قطبی فاصله گرفته ایم
دکتر سیدعطا تقوی اصل در گفت وگو با خبرنگار شفقنا آینده در پاسخ به این سوال که حمایت روسیه از ادعای امارات مبنی بر حاکمیت جزایر ایرانی، در داخل کشور واکنش برانگیز شده است. همچنین گمان می شد بعد از توافق بین ایران و عربستان اختلافات میان کشور های عربی حاشیه خلیج فارس و ایران کمتر شود چه تحلیلی می توان از اتفاقات اخیر داشت؟ اظهار داشت: ما رفتار روسیه را با قاعده منافع ملی خودمان تعریف می کنیم که این اشتباه است. باید رفتار روسیه را در چهارچوب قاعده منافع ملی روسیه بررسی کنیم. اگر بتوانیم این تفاوت را قائل بشیم من به عنوان یک کنشگر ایراد چندانی به رفتار روسیه نمی گیرم! زیرا روسیه در قاعده به روز شده نظام بین الملل بازی می کند ولی ما و بسیاری از تصمیم گیران ما در نگاه به روسیه مبتنی بر شرایط دوران دو قطبی جنگ سرد هستیم. روسیه را در مقابل امریکا می بینند و تقویت و یا اقتدار روسیه را ضربه به استکبار می دانند ولی سال های زیادی است که از جهان دو قطبی فاصله گرفته ایم و امروز روسیه تنها یک قدرت نظامی برتر است و ظرفیت های هسته ای دارد که می تواند جهان را چند بار نابود کند. آمریکا و غرب برای اینکه اجازه ندهند روس ها از ظرفیت هسته ای بر علیه دنیا استفاده کنند این کشور را در سیبل هدف خود قرار داده اند.
از نظر روسها وزن ژئوپولتیکی ایران برای منافع ملی روسیه از وزن اعراب کمتر است
ایران هم به رابطه متوازن نیاز دارد
وی افزود: واقعیت روسیه با آنچه که بخشی از تصمیم گیران ما می بییند متفاوت است. روسیه مسائل را از منظر منافع ملی خود روی ترازو می گذارد و متوجه می شود که وزن ژئوپولتیکی ایران برای منافع ملی روسیه از وزن ژئوپولتیکی کشور های حلیج فارس کمتر است از این رو از منظر منافع ملی، در این موارد روس ها در کنار شورای همکاری های خلیج فارس قرار می گیرند. باید بپذیریم که ایران هم به رابطه متوازن نیاز دارد. روسیه به عنوان کشوری همسایه که در بخش زیادی از تحولات سیاسی ما در گذشته و حال نقش اساسی داشته و مهم است باید واجد ارتباطی هوشمندانه باشد ولی اگر تمام تخم مرغ هایمان را در سبد روسیه بگذاریم همین می شود.
در ارتباط با روسیه و چین باید پوست اندازی و رنسانسی داشته باشیم
نباید انتظار زیادی از روسیه داشت
تقوی اصل با بیان اینکه بازخورد هایی که در کشور از طرف مسئولین مربوطه نسبت به روسیه دیده می شود تا اندازه ای قابل دفاع است اما آیا این موضوع توانسته در کشور برای مسئولین فضایی ایجاد کند و درک تصمیم گیرندگان از روسیه را به روز کند؟! اظهار داشت: در ارتباط با روسیه و چین باید پوست اندازی و رنسانسی داشته باشیم و بتوانیم سیاست خارجی خود را مبتنی بر منافع ملی به روز رسانی کنیم. نباید انتظار زیادی از روسیه داشت. باید از منظر منافع ملی به این موضوع نگاه کرد. روسیه در باتلاق و تله ای امنیتی گرفتار شده و در این موقعیت دست و پا می زند. روسیه بعد از جنگ اوکراین با روسیه قبل از جنگ اوکراین بسیار متفاوت است. آخرین رمق قدرت روسیه با طراحی جنگ اوکراین از این کشور گرفته شده است از این رو سیاست خارجی ایران در مورد رابطه با روسیه باید مبتنی بر روسیه جدیدی باشد که در جنگ اوکراین شیره قدرت اش گرفته شده است.
روس ها در روابط دیپلماتیک با زمختی برخورد می کنند
وی ادامه داد: تا روسیه به شرایط قبل از جنگ اوکراین برگردد بسیار زمان بر خواهد بود از این رو ایران باید کد های ژئوپولتیک خود را مبتنی بر این موضوع طراحی کند. یعنی مبتنی بر روسیه ای که گرفتار مشکلات عدیده خارجی و داخلی است. کشور ما هم در شرایط اقتصادی خاصی قرار دارد و به ریکاوری در سیاست خارجی نیاز دارد. سیاست خارجی ایران در اقتصاد پیچیده و تنیده است و به همین خاطر ما هم به ریل گذاری جدیدی نیاز داریم و باید در مورد این همسایه جدید نظر اساسی انجام بدهیم. می توان برخی از اقدامات و همکاری های نظامی را تعدیل کرد. حتی به نظر من فراخوانی سفیر ایران از روسیه و جابجایی سفیر ایران در روسیه نیز می تواند مورد توجه باشد چون این فرد سابقه چندانی ندارد. شاید اگر سفیری از نیروهای وزارت خارجه و با سابقه بالا در امور بین الملل داشتیم بهتر می توانست کار کند. یک سفیر خوب باید می توانست قبل از این جلسات خطوط قرمز ایران را به روس ها منتقل می کرد. روس ها در روابط دیپلماتیک با زمختی برخورد می کنند و بخشی از ملاحظات دیپلماتیک را رعایت نمی کنند. به نظر من در مقطعی که روسیه از نظر بین المللی و داخلی در بدترین شرایط قرار دارد چنین اقدامی را انجام داده است.
باید ملاحظات جدید کشور های عربی را هم در نظر بگیریم
امروز نمی توان با استاندارد های یک دهه قبل با کشور هایی مثل عربستان و امارات ارتباط برقرار کرد
این استاد دانشگاه تاکید کرد: باید در روابط جدید با عربستان و در ورژن جدیدی که از سیاست خارجی منطقه ای طراحی کرده ایم ملاحظات جدید کشور های عربی را هم در نظر بگیریم. عربستان دیگر عربستان پیش از حمله به سفارت اش نیست. این هم می تواند همان اشتباهی باشد که ما در مورد روسیه مرتکب شده ایم. عربستانی که ما امروز با آن ارتباط برقرار می کنیم عربستان یک دهه قبل نیست. پس این انتظار که باید نگاه عربستان و امارات نگاه یک دهه پیش این کشور ها باشد اشتباه است زیرا این کشور ها در سیاست خارجی و منطقه ای تجدید نظر اساسی کرده اند. این کشور ها سیاست یک طرفه ارتباط با غرب را به سیاستی چند جانبه تبدیل کرده اند. این کشور ها امروز علنا با آمریکا و احزابش و با اروپا و همچنین چین و روسیه بازی می کنند. امروز نمی توان با استاندارد های یک دهه قبل با کشور هایی مثل عربستان و امارات ارتباط برقرار کرد و انتظار داشت که آن ها با فرمت های یک دهه قبل با ما برخورد کنند. تغییرات باید دیده و درک شود.
نقش های کشور های عربی تغییر کرده است
سیاست های اعراب امروز بسیار چابک، شناور و چند جانبه نگر است
بخشی از بدنه تصمیم گیر ایران در حوزه سیاست خارجی نمی خواهد متوجه شود که دنیا وارد دوران جدیدی شده است
تقوی اصل با بیان اینکه کنش های کشور های عربی تغییر کرده است گفت: بعد از ابراز تمایل ایران به برقراری روابط صمیمانه تر با کشور های عربی به ویژه عربستان، می بینیم که در خصوص منابع نفتی مشترک با کویت و عربستان هر دو کشور اعلام موضع رسمی کردند که ایران حقی در این منابع نفتی ندارد. وقتی چین و روسیه را به محافل خود دعوت می کنند تا پای اعلامیه های آن ها را امضا کنند و جزایر ایران را در این بازی دخیل کنند، نشان می دهد که این کشور ها رویکرد سیاست خارجی خود را به طور کامل تغییر داده اند. سیاست های اعراب امروز بسیار چابک، شناور و چند جانبه نگر است. ایران باید با این رویکرد سیاست خارجی اعراب به روابط با آن ها نگاه کند و سیاست خارجی را مبتنی بر این موضوع هدف گذاری کند. رفتار کشور های عربی به ما نشان می دهد که بخشی از بدنه تصمیم گیر ایران در حوزه سیاست خارجی نمی خواهد متوجه شود که دنیا وارد دنیای جدیدی شده است.
سیاست خارجی ما در اولویت بندی خود دچار اشتباه استراتژیک فاحشی شده است
ایران روسیه را به عنوان شریک راهبردی خود معرفی می کند ولی روسیه مطلقا چنین نگاهی ندارد
ایران باید مبتنی بر شرایط زمانی و مکانی تعریفی جدید از کد های ژئوپولتیکی خود داشته باشد
وی بیان داشت: امروز سیاست خارجی در دنیا کاملا شناور و بر مبنای منافع ملی است. کشور ها به راحتی مبتنی بر منافع ملی موضع گیری های خود را تغییر می دهند. منافع ملی به روز است و سیاست خارجی نیز باید به روز باشد و مبتنی بر شرایط زمانی و مکانی روز چیده شود. رفتار چین و روسیه و ادعاهای امارات و رفتار اعراب مبتنی بر شرایط و اقتضائات جدید سیاست خارجی در دنیا است. ایران هم باید منافع ملی و اولویت های تامین کننده منافع ملی را در سیاست خارجی خود مد نظر قرار بدهد.
