شفقنا- سخنان اخلاقی گرانبهایی از امام جواد (ع) به دست ما رسیده است که رعایت آنها می تواند سعادت دنیا و آخرت را برای ما رقم بزند.
بخشی از احادیث اخلاقی نهمین پیشوای شیعیان را در زیر بخوانید:
۱) ثَلاثُ خِصالٍ تَجْتَلِبُ بِهِنَّ الْمَحَبَّهُ: الاْنْصافُ فِى الْمُعاشَرَهِ، وَ الْمُواساهُ فِى الشِّدِّهِ، وَ الاْنْطِواعُ وَ الرُّجُوعُ إلى قَلْبٍ سَلیم (کشف الغمّه، ج۲، ص۳۴۹)
سه خصلت جلب محبت می کند (سبب رواج فضای مهربانی و باعث خشونتزدایی در روابط اجتماعی میشود)، ۱- انصاف در معاشرت با مردم؛ ۲- همدردی (و تعاون در رفع) مشکلات آنها؛ ۳- همراه و همدم شدن با معنویات (با توجه به معنویات انسانها از خودخواهی و حرکتهای منفعتطلبانه تنشزا با تضییع حقوق دیگران دور میشوند و فضای مهربانی و محبت بر روابط اجتماعی حاکم می شود)
۲) لَوْ سَکَتَ الْجاهِلُ مَا اخْتَلَفَ الناسُ (کشف الغمّه، ج۲، ص۳۴۹)
چنانچه افراد جاهل و بىتجربه ساکت باشند مردم دچار اختلافات و تشنّجات نمىشوند. (گفتمان عالمانه وحدتبخش است و گفتگوی جاهلانه تفرقه انگیز و تشنج آفرین است.)
۳) فَسادُ الاْخْلاقِ بِمُعاشَرَهِ السُّفَهاءِ، وَ صَلاحُ الاْخلاقِ بِمُنافَسَهِ الْعُقَلاءِ.(کشف الغمّه، ج۲ ص۳۴۹)
معاشرت و رفاقت با خردمندان هوشیار، موجب رشد و کمال اخلاق می شود و معاشرت و همنشینى با بىخردان سبب فساد و تباهى اخلاق خواهد شد.
۴) الْعامِلُ بِالظُّلْمِ، وَ الْمُعینُ لَهُ، وَ الرّاضی بِهِ شُرَکاء (کشف الغمّه، ج ۲، ص۳۴۸)
۱- انجام دهنده ظلم ۲- و کمک دهنده ظلم ۳- و کسی که راضی به ظلم باشد، هر سه شریک خواهند بود
۵) مُلاقاهُ الاْخوانِ نَشْرَهٌ، وَ تَلْقیحٌ لِلْعَقْلِ وَ إ نْ کانَ نَزْرا قَلیلا. (مستدرک، ج ۸، ص ۳۲۴، ح ۹۵۶۲)
ملاقات و دیدار با دوستان و برادران -خوب- موجب صفاى دل و نورانیّت آن مىگردد و سبب شکوفائى عقل و درایت خواهد گشت ، گرچه در مدّت زمانى کوتاه انجام پذیرد.
۶) ثَلاثٌ یَبْلُغْنَ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّهِ: کَثْرَهُ الاْسْتِغْفارِ، وَ خَفْضِ الْجْانِبِ، وَ کَثْرَهِ الصَّدَقَهَ. (کشف الغمّه، ج ۲، ص ۳۴۹)
سه چیز، سبب رسیدن به رضوان خدای متعال میشود: ۱- نسبت به گناهان و خطاها، زیاد استغفار و اظهار ندامت کردن.۲- اهل تواضع کردن و فروتن بودن.۳- صدقه و کارهای خیر بسیار انجام دادن.
۷) الْمُؤ مِنُ یَحْتاجُ إ لى ثَلاثِ خِصالٍ: تَوْفیقٍ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ واعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ، وَ قَبُولٍ مِمَّنْ یَنْصَحُهُ. (مستدرک الوسائل ج۸ ص۳۲۹ ح۹۵۷۶)
مؤ من در هرحال نیازمند به سه خصلت است ۱-توفیق از طرف خداوند متعال، ۲- واعظى از درون خود، ۳- قبول و پذیرش نصیحت (نقد خیرخواهانه) کسى که او را نصیحت میکند.
۸) عَلَیْکُمْ بِطَلَبِ الْعِلْمِ، فَإنَّ طَلَبَهُ فَریضَهٌ وَالْبَحْثَ عَنْهُ نافِلَهٌ، وَ هُوَ صِلَهُ بَیْنَ الاْخْوانِ، وَ دَلیلٌ عَلَی الْمُرُوَّهِ، وَ تُحْفَهٌ فِی الْمَجالِسِ، وَ صاحِبٌ فِی السَّفَرِ، وَ أُنْسٌ فِی الْغُرْبَهِ. (حلیه الأبرار، ج ۴، ص ۵۹۹)
بر شما باد به تحصیل علم و معرفت، چون فراگیری آن واجب و بحث پیرامون آن مستحبّ (و پرفائده است.) علم وسیله کمک به دوستان و برادران است، دلیل و نشانه مروّت و جوانمردی است، هدیه در مجالس (و گردهماییها است) همدم و رفیق انسان در مسافرت و اَنیس و مونس انسان در تنهایی است.
۹) أ فْضَلُ الْعِبادَهِ الاْخْلاصُ.(تنبیه الخواطر ص ۴۲۸)
با فضیلتترین و ارزشمندترین عبادتها آن است که خالص و بدون ریا باشد.
۱۰) عِزُّالْمُؤْمِنِ غِناه عَنِ النّاسِ.(مستدرک الوسائل ج۷ ص ۲۳۰ ح۸۱۱۴)
عزّت و شخصیّت مؤمن در بىنیازى و طمع نداشتن به مال و زندگى دیگران است.
منبع: محمدجعفر سعیدیان فر











