شفقنا- رئیس شورای عالی حوزه علمیه تهران گفت: باید به روش و منش سلف برگردیم یعنی نیاز داریم اصول را توسعه دهیم، به کارکرد عقل و سهم عقل را توجه بیشتری کنیم و در فقه مبسوط دیگری بنویسیم.
به گزارش خبرنگار شفقنا، آیت الله علی اکبر صادقی رشاد شامگاه چهارشنبه در همایش ملی اجتهاد عقل گرا که در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه قم برگزار شد، با اشاره به سخنان آیت الله هادوی تهرانی در این زمینه که سلفی های سنی، نص گرا هستند، گفت: من ترجیح می دهم این تعبیر را به کار ببرم که از «بسندگان» هستند چنانکه «خردبسندگی» هم عیب است مانند «نص بسندگی».
وی در عین حال گفت: نباید مجموعه هویت یک جامعه نخبگانی و علمی را متهم کنیم اما سرّ برگزاری این همایش این بود که بوی «نص بسندگی» به مشام می رسید و ما نگران شدیم.
وی بیان کرد: ما باید به گذشته خود برگردیم که سلفی شیعه است. غیر از دو بزرگوار فقیهین عقلیین، و جریانی که اهتمام تصلب یا شبه تصلب داشت که شاید در مقطع تاریخی خود تحفظ بر متون لازم بود، برخی به شیعه ایراد گرفتند که فقه شیعه، عقلی نیست بلکه عموما روایات است. درحالیکه هنر نسل دوم شیعه التزام بر نصوص و متون بود.
وی به نقش عقل در اجتهاد شیعی پرداخت و افزود: گفته شد که الرساله شافعی اولین کتاب اصول است درحالیکه چنین نیست، بزرگانی چون مجدد بروجردی فرمودند و از معاصرین مراجع هم به چنین مطلبی تفقه کردند اما این مطلب دقیق نیست، مسلم اینکه حضرات صادقین موسس دانش اصول هستند هرچند که در مقام تدوین ممکن است پیشی گرفته باشند و اگر تاسیس را از تدوین جدا کنیم، قطعا، «الرساله» کتاب اصولی نیست بلکه کشکولی از مباحث فقهی، اصولی، تفسیری و قواعد است بنابراین دانش اصول با «الرساله» تاسیس نشده است. مسلما دانش اصول را صادقین (ع) تاسیس کردند ضمن اینکه قواعد اصولی، عقلی و عقلایی است ولی شیخ مفید اول کسی است که اصول فقه جامع شیعه را تدوین کرد هرچند متن اصلی این کتاب به دست ما نرسید تا زمان محقق کرکی که بنا به سفارش آن را تلخیص کرد ولی شیخ طوسی و سید مرتضی دو کتاب عظیم نوشتند که اکنون در اختیار ماست.
وی ادامه داد: مرحوم سید مرتضی می گوید که من به دو دلیل به تفکیک اصول شیعه از اصول عامه پرداختم؛ یکی به این جهت که آنها مبادی را با مسائل خلط کردند و دوم اینکه اصولا چون تمام علم اصول بر تمام کلام مبتنی است و چون کلام ما با کلام عامّه کاملا متفاوت است پس اصول فقه ما هم با اصول فقه عامه باید متفاوت باشد.
وی گفت: عقل گستره بسیار وسیعی را در حوزه معرفت دینی عهده دار است؛ تقسیمی که برخی اعاظم حوزه تحت عنوان «تقسیم ثلاثی» مطرح می کنند بنده فکر می کنم کامل نیست.
آقای رشاد ادامه داد: عقل حجت ساز است؛ اگر عقل به کار بسته نشود، حجیت کتاب و سنت و سمع هم اثبات نمی شود. عقل مبناپرداز است و مبانی را تولید می کند و در فقه هم مبناساز است.
وی گفت: گاهی احساس می شود که اصول فقه در حال تضعیف است و مباحث عقلی اصول در چارچوب های فعلی در خلال مباحث دیگر پخش شده است.
وی عنوان کرد: به نظر می رسد باید به روش و منش سلف برگردیم یعنی نیاز داریم اصول را توسعه دهیم، به کارکرد عقل و سهم عقل را توجه بیشتری کنیم و در فقه مبسوط دیگری بنویسیم. این اتفاق نمی افتد جزاینکه به این حیث مبناها توجه کنیم. اجتهاد خود نیازمند فلسفه اجتهاد است. ما نیازمند یک سلسله دانش های بنیادین و مبناپرداز هستیم که قهرا رنگ فلسفی دارد.