شفقنا رسانه_ سعید درویشی* در یادداشتی که برای شفقنا ارسال کرد، نوشت: بازخوردهای درگذشت خانم مهسا امینی اکثریت خبرهای جعلی کشور را در هفتههای اخیر تشکیل داده است و همین خبرهای جعلی نقشی اساسی در طولانی شدن اعتراضات خیابانی داشتند زیرا وقتی سواد رسانه در سطح برخی از اقشار جامعه کم باشد افراد تحت تاثیر هر خبری قرار میگیرند و از هر جریان سیاسی که باشند با اعتماد به اخبار احیانا جعلی سرازیر خیابان میشوند.
یک نمونه از این دست اخبار، در همان روز اول فوت مهسا از قول یک به اصطلاح افسر نیروی انتظامی نقل شد که مدعی شده بود فلان سرهنگ با مشت بر سر مهسا ضربه زد و گفت خفه شو و … . با این که نام افسر و سرهنگ به طور کامل در خبر مشخص شده بود اما نیروی انتظامی هیچ واکنشی به این خبر نشان نداد. به نظر میرسد که این خبر، یک خبر جعلی بود که احتمالا با هدف تسویه حساب شخصی منتشر شده بود.
نمونه دیگر، اظهارات پدر مرحومه امینی است. از ایشان نقل شد که دخترم سابقه بیماری مغزی نداشت در حالی که مدارک پزشکی دخترشان نشان میداد که مهسا سابقه بیماری و جراحی داشت. بنابراین، گفتههای پدرش به احتمال زیاد یک خبر جعلی بود و در حقیقت حرف ایشان نبود بلکه دیگران یک خبر جعلی ساخته بودند.
اخبار رسانه ملی نیز گاهی در تله جعلی میافتد. حدود ۵۰ هزار ایرانی در برلین پایتخت آلمان از سیاستهای ایران انتقاد میکنند اما ظاهرا رسانه ملی این رویداد را تظاهرات برای سوخت اعلام کرده است. در عصر انفجار اطلاعات و ارتباطات، حتی اگر رویدادی در تضاد و دشمنی با سیاستهای ما باشد، نمیتوانیم آن را تحریف کنیم زیرا رسانههای دیگر واقعیت را بیان میکنند.
نکته مثبت رسانه ملی در پوشش اخبار تظاهرات پس از فوت خانم امینی این بود که صدا و سیما در حرکتی حرفهای و قابل قبول اعلام کرد که «تظاهرکنندگان شعارهای ساختارشکنانه» دادند. این برخوردِ رسانه ملی با رویداد، نه تنها هیچ خطری برای منافع کشور نداشت بلکه بر اعتبار رسانه ملی و حکومت هم افزود. وقتی رسانه ملی از عبارت « ساختارشکنانه» استفاده میکند یعنی اصل بیطرفی را رعایت کرده است. مردم نیز با دیدن و شنیدن بیطرفی در اخبار صدا و سیما، دنبال خبرهای ایران اینترنشنال و بی بی سی نمیروند.
در «هفته جهانی سواد رسانه و اطلاعات» قرار داریم اما در خصوص اهمیت سواد رسانه کمتر تبلیغی در صدا و سیما میبینیم. یکی از دلایل اعتماد بخشی از مردم داخل کشور به اخبار شبکههای ماهوارهای و شبکههای اجتماعی، کمبود سواد رسانه در آنهاست و وقتی مشکلات اقتصادی به آنها فشار میآورد، به دلیل ناامیدی از آینده، باورپذیری اخبار جعلی در آنها تشدید میشود.
هفته سواد رسانه یک فرصت خوب برای مسئولان کشور نیز است که در خصوص این مقوله مطالعه کنند. به بیان ساده، «سواد رسانه درک گستردهای از سواد است که شامل توانایی دسترسی و تحلیل پیامهای رسانهای و همچنین ایجاد، بازتاب و اقدام با استفاده از قدرت اطلاعات و ارتباطات برای ایجاد تغییر در جهان است.» مسئولان اگر فقط عبارت آخر این تعریف، یعنی «تغییر در جهان» را جدی بگیرند، اتفاقات مثبتی در دنیای اطراف حاکمیت و مردم روی میدهد.
*کارشناس رسانه
