تصفیه و شیرین‌سازی آب دریا؛ آیا مصر تسلیم اتیوپی در مساله سد النهضه شده است؟

شفقنا- «عبدالفتاح السیسی»، رئیس جمهوری مصر در نخستین واکنش به اعلام اتیوپی در آغاز مرحله سوم آبگیری سد النهضه در ماه اوت و سپتامبر آتی و احتمال متضرر شدن کشورهای حوضه آبریز نیل اعلام کرد: قاهره هیچگاه به خاطر افزایش سهمابه خود از رود نیل وارد جنگ نشده است.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از الجزیره، السیسی در نخستین کنفرانس پزشکی افریقا در قاهره خطاب به «برادران افریقایی» گفت:سهمابه مصر 55 میلیارد متر مکعب بوده است و طی سالیان گذشته این مقدار تغییری نکرده است، از زمانی که جمعیت مصر 3 تا 4 میلیون نفر بوده تا به الان، ما برای افزایش این سهمابه وارد جنگ با برادران افریقایی نشدیم.

وی افزود: ما برای افزایش منابع آبی‌مان و حفظ هر قطره از آب تلاش کردیم، این سخن را بنا به دلایل سیاسی نمی‌گویم، بلکه به این دلیل می‌گویم که چالش، فرصت است لذا ما درخصوص برنامه تصفیه سه مرحله‌ای آب تلاش کردیم.

السیسی اظهار داشت: تلاش‌هایی که در این زمینه انجام دادیم، برای تامین آب مطابق با شاخص‌های سازمان بهداشت جهانی برای شهروندان خود بوده است، مصر در تلاش برای تبدیل شدن به نخستین یا دومین کشور بزرگ استفاده کننده از تصفیه آب و شیرین‌سازی آن در جهان است.

به گفته ناظران و تحلیلگران، این اظهارنظر السیسی در پاسخ به اعلام آدیس آبابا در آغاز مرحله سوم آبگیری سد النهضه بوده که با اظهارات پیشین السیسی کاملا متفاوت بوده است، وی پیشتر هشدار داده بود هر گونه خدشه به حقابه مصر با واکنشی ویرانگر مواجه خواهد شد که منجر به برهم خوردن ثبات همه منطقه خواهد شد.

هشدارهای بی سابقه اتیوپی

این سخنان السیسی پس از آن مطرح شد که «کیفلی هورو»، مدیر سد النهضه با اشاره به نگرانی‌های مصر و سودان درخصوص تاثیرات منفی آبگیری مرحله سوم سد النهضه گفت:این اقدام می تواند تاثیر جانبی بر این دو کشور داشته باشد، این مساله را انکار نمی‌کنیم اما ضرر واقعی نیست، این آثار جانبی تنها در زمان آبگیری خواهد بود و در زمان فعالیت عادی سد، تفاوتی در خروجی آب به سمت سودان و مصر وجود نخواهد داشت.

به گفته هورو، بیشترین کاری که دولت اتیوپی می‌تواند انجام دهد، انجام تدریجی مرحله سوم آبگیری سد النهضه برای کم شدن تاثیر آن بر سودان و مصر است، ما به زودی فعالیت توربین دوم برای تولید برق را طی هفته‌های آتی آغاز خواهیم کرد.

واکنش‌ مصر

رسانه‌های مصری این اظهارات مدیر پروژه سد النهضه در امکان تاثیرپذیری مصر و سودان از مرحله سوم آبگیری سد النهضه را نگران‌کننده خواندند چرا که برای نخستین بار است که یک مسئول اتیوپیایی از سال 2011 میلادی یعنی از زمان آغاز این پروژه به این موضوع اذعان می کند.

در همین رابطه، «عباس شراقی»، استاد جغرافیا و منابع آبی دانشگاه قاهره گفت: اظهارات هورو در احتمال تاثیرپذیری مصر و سودان از مرحله سوم آبگیری سد النهضه، غیر دیپلماتیک و غیر مسئولانه بود.

شراقی به الجزیره گفت: مصر به دلیل آبگیری یک جانبه سد النهضه متحمل چندین میلیارد دلار خسارت شده است و تعیین مساحت زیر کشت برخی محصولات مثل برنج طی سال‌های گذشته و هزینه صدها میلیون دلاری برای پروژه‌های شیرین‌سازی آب دریا برای کاهش آثار اقدامات اتیوپی بوده است.

آدیس آبابا بر آبگیری مرحله سوم سد النهضه حتی بدون دستیابی به توافق اصرار دارد اما قاهره و خارطوم تاکید دارند که باید سهمابه آنها توسط اتیوپی مورد تضمین قرار گیرد. (سهمابه مصر 55.5 میلیارد متر مکعب و سهمابه سودان از رود نیل 18.5 میلیارد متر مکعب آب است.)

از گزینه نظامی تا شیرین‌سازی آب

اظهارات السیسی در تمرکز بر افزایش منابع آبی بدون پرداختن به گزینه‌های دیگر، سوالاتی را درباره تسلیم مصر در برابر اقدامات یکجانبه اتیوپی برانگیخته است.

«محمد حافظ»، کارشناس و مهندس سدسازی مصر در این باره گفت: به زودی با آبگیری سد النهضه، مصر گزینه نظامی را تا ابد از دست خواهد داد و این اظهارات السیسی بیشتر به خاطر آماده کردن اذهان درخصوص بسته شدن پرونده حقابه مصر از رود نیل و انتقال به مرحله شیرین‌سازی و تصفیه آب است یعنی زندپی در صحرایی بزرگ با کمترین میزان آب شیرین.

حافظ افزود: پاسخ السیسی علیرغم اشاره تلویحی اتیوپی در متضرر شدن کشورهای حوضه آبریز به مثابه تسلیم در برابر عمل انجام شده است و سخنان وی مبنی بر اینکه به نخستین کشورهای بزرگ جهان در شیرین سازی و تصفیه آب تلاشی برای به تصویر کشیدن شکست در لباس پیروزی است.

وی گفت: بزرگترین بازنده و متضرر این وضعیت، مصر است نه سودان زیرا خارطوم بیشتر بر آب رود نیل آبی وابسته است اما مصر در تامین 97 درصد از نیازهای آبی خود به رود نیل وابسته است، هزینه شیرین سازی آب از جیب شهروندان خواهد بود.

بزرگترین تاسیسات تصفیه و شیرین‌سازی آب در جهان

به گفته «محمد عبد العاطی»، وزیر منابع آب مصر، هزینه «طرح ملی آب» در مصر که تا سال 2037 میلادی ادامه خواهد یافت، حدود 50 میلیارد دلار برآورد می شود.

صندوق ذخیره ارزی مصر قصد دارد 5 ایستگاه شیرین سازی آب را با همکاری بخش خصوصی و برای شیرین کردن 3 میلیون متر مکعب آب در روز با هزینه 3 میلیارد دلار تاسیس کند.

مصر در سپتامبر سال 2021 میلادی با شکستن 3 رکود ساخت بزرگترین مرکز شیرین‌سازی آب در سطح جهان، ساخت بزرگترین ایستگاه تصفیه فاضلاب و بزرگترین مرکز تولید اوزون وارد گینس شد.

السیسی رییس جمهوری مصر ماه پیشتر تاسیسات تصفیه آب به هزینه ۱.۲ میلیارد دلار و در شهر “بحرالبقر” در استان شرقیه مصر افتتاح کرده بود که قادر است روزانه ۶ میلیون فوت مکعب آب را برای مصارف کشاورزی تصفیه کند.

براساس برآوردهای انجام شده با حجم آب تصفیه شده توسط این تاسیسات می توان پانصد هزار هکتار از اراضی کشاورزی شمال و مرکز شبه جزیره سینا را تحت پوشش قرار داد.

مصر قصد دارد با ۳۵۰ طرح تاسیساتی آب شیرین کن کمبود آب مورد نیاز خود را تامین کند. این طرح در صورت تحقق موجب می شود که مصر پس از چین در زمینه تصفیه آب در جایگاه دوم جهانی قرار گیرد و بتواند به مدت ۳۰ سال منابع آبی خود را تامین کند.

دولت مصر در این راستا قصد دارد در مدت ۵ سال و با صرف هزینه حدود ۳ میلیارد دلار ۴۷ تاسیسات بزرگ آب شیرین کن در استان های شمال و جنوب شبه جزیره سینا، مطروح، البحیره، کفرالشیخ و دقهلیه ایجاد کند.

طرح های تصفیه آب مصر گرچه بسیار گسترده و عظیم بنظر می رسند ولی از سوی دیگر برخی ناظران اینگونه طرح های بزرگ و پرهزینه را نوعی اعتراف قاهره به شکست گفتگوهای سه جانبه مصر ، سودان و اتیوپی پیرامون چگونگی بهره برداری از سد النهضه تلقی می کنند.

مصر در تامین بیش از 90 درصد از آب شرب خود به رود نیل وابسته است و هرگونه کاهش حقابه این کشور از نیل، آثار اجتماعی و اقتصادی ویرانگری بر مصر خواهد داشت، این در حالی است که آدیس‌آبابا تصریح دارد که سد النهضه با سرمایه‌گذاری 4.6 میلیارد دلاری در تبدیل این کشور به قطب انرژی منطقه نقش‌آفرین است و می‌تواند علاوه بر درآمدزایی به فقرزدایی در این کشور منجر شود.

در این میان، اختلافات سه کشور بر سر مقدار آب رهاسازی شده از سوی اتیوپی در صورت بروز کم‌آبی متمرکز است، با عملیاتی شدن این سد، اتیوپی می‌تواند به بزرگترین کشور صادر کننده برق در آفریقا با تولید ۶۰۰۰ مگاوات برق تبدیل شود.

اتیوپی و سودان در این میان منافع خود را دارند. سد النهضه در ۲۰ کیلومتری سودان واقع شده و این کشور زیان آبی قابل توجهی نمی‌بیند بلکه برای جبران کمبود برق خود به ساخت این سد نیز امید دارد. اما مصر نگران پایین آمدن سهم آب خود است؛ آبی که آن را برای شرب، زراعت و صنعت به کار می‌گیرد.

این خبر را در الجزیره ببینید.