شفقنا- حضرت آیتالله سید حسن مرتضوی شاهرودی استاد برجسته خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد در گفتاری با عنوان«دعای مکارم الاخلاق در ماه مهمانی خدا» که دراختیار شفقنا قرار گرفته، و دربخش دوازدهم این گونه آورده اند:
بسم الله الرحمن الرحیم
امام سجاد علیه السلام در بخشی از دعای مکارم الخلاق می فرمایند: وَ أَبْدِلْنِي مِنْ بِغْضَةِ أَهْلِ الشَّنَآنِ الْمَحَبَّة.
تبدیل در لغت، دو معنا دارد: در یک معنا به معنی رفع شیء و قراد دادن شیء دیگر در مکان آن است؛ مثلا برداشتن سیاهی و قرار دادن سفیدی به جای آن. مفردات راغب و ریاض السالکین همین معنا را مدنظر قرار دادهاند.
معنای دوم تبدیل تغییر است. در این معنا لازم نیست که چیزی جای چیز دیگر بیاید. مرحوم طریحی در مجمع البحرین ابتداءا همین معنا را ذکر و در نهایت همین معنا را صحیح می داند.
جمله ای از آیات قران هم به همین معنا است. در آیه 15 سوره یونس آمده است: وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ۙ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَٰذَا أَوْ بَدِّلْهُ ۚ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ ۖ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ. در واقع خواست مشرکین این بود که پیامبر(ص) یک قرآن دیگر بیاورد و این قرآن را جمع کند تا ایمان بیاورند. آنها به پیامبر گفتند اگر این کار نمی کنی، حداقلش این آیاتی را که راجع به بت ها است، بردار و لازم نیست جایش چیزی بیاوری.
خداوند خطاب کرد که بگو این کار در اختیار من نیست چه برسد به قرآن دیگری آوردن.
ابدله در ما یکون لی ان ابدله، به معنای نفس تغییر است؛ یعنی بت ها و توهین به بت ها را بردار و جایش چیزی نمی خواهد بیاید.
در صدر آیه تبدیل به معنای شیء دیگر آمده و لو ماده نیامده است. آنها به پیامبر می گویند این قرآن را بردار و یک قران دیگر بگذار، در اینجا باید تبدیل به معنای نفس تغییر باشد. به این معنا که این قرآن مشتمل بر بی احترامی بر بتهای ما است و ما این را تحمل نمی کنیم و اگر این عوارض برداشته شود، به شما ایمان می آوریم.
پس از کلمات لغویین استفاده می شود، این ماده، دو معنا دارد؛ یکی جابه جا شدن و دیگری نفس التغییر.
بحث بعدی درباره معنای محبت است. سیدرضی هشت قسم معنا آورده و ما چهار قسم را مطرح می کنیم که در آینده به صورت مفصل به این معنا می پردازیم.
