شفقنا- استاد حوزه علمیه قم گفت: استفاده از هوش مصنوعی در اجتهاد امکان پذیر است چون هوش مصنوعی می تواند زوایای بسیار مهمی از اجتهاد -که برخی از آن شگفت انگیز هم هست- را باز کند.
به گزارش شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی در نشست هفته پژوهش که به موضوع «کارکرد هوش مصنوعی در فرایند اجتهاد» اختصاص داشت، بیان داشت: هوش مصنوعی شاخه ای از علوم کامپیوتری است که به دلیل مجهز بودن به محاسبات هوشمند و نظام مند، در انجام کارهایی که نیاز به هوش انسانی دارد، تفکر بشری را شبیه سازی می کند.
او به زمینه های این تکنولوژی اشاره کرد و افزود: هوش مصنوعی در حوزههایی همچون پزشکی، اقتصاد، بازار، علوم انسانی، علوم تجربی و… در حال گسترش است و مشخص نیست که در آینده ای دور یا میانی و یا آینده های نزدیک تر، هوش مصنوعی از لحاظ حجم و کیفیت چه پیشرفتی را به خود خواهد دید و چه تحولاتی خواهد داشت.
استاد حوزه علمیه قم به قدرت و اهمیت هوش مصنوعی اشاره و خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی بر پیچیدگی هایی که در تجزیه و تحلیل نهفته است به صورت ذاتی و نوعی غلبه می کند البته برخی پیچیدگی ها را اصلاً نمی تواند غلبه کند و باید هوش بشری ورود کند.
او گشودن فضاهای جدید، تقویت و گسترش مفاهیم علم، کوتاه کردن راه در تجزیه و تحلیل، برخورداری از تحقیقات میان رشته ای از ویژگی های این فناوری نوین دنیاست.
مبلغی در مورد استفاده از هوش مصنوعی در اجتهاد توضیح داد: اجتهاد یک عمل پیچیده و به تعبیری مترامیة الاطراف است که اطراف و ابعاد مختلفی فرا روی فقیه دارد. منقول است که بوعلی با آن همه علم ، زمانی که به اجتهاد رسید، در مقابل فقه خضوع کرد. چون دانش فقه خیلی گسترده و حساسیت شکنندهای دارد و باید بسیار دقیق بود تا به خطا نرود و تحت تاثیر برخی اندیشههای نادرست قرار نگیرد.
او ادامه داد: استفاده از هوش مصنوعی در اجتهاد امکان پذیر است چون هوش مصنوعی می تواند زوایای بسیار مهمی از اجتهاد -که برخی از آن شگفت انگیز هم هست- را باز کند. همچنین هوش مصنوعی درصورت دقت در به کارگیری (سیستم و…) می تواند ادبیات و اصطلاحات فقهی بسیاری را ارتقا بخشد یا اصطلاحات جدیدی بیفزاید. ضمن آنکه اصالت فقه حفظ و منطق حقوق به آن اضافه شود (به این معنا با هم تلفیق شوند).
استاد حوزه علمیه گفت: مرحوم شهید صدر(ره) به دنبال این بود که لباس حقوق را بر فقه بپوشاند بدون اینکه از اصالت فقه کاسته نشود و از رجوع به مصادر فقه اندکی کاسته شود و همچنان فقه اصالت و مصادر خود را داشته باشد، در عین حال این فقه بتواند فضاها و حوزههای حقوق را درنوردد.
او اضافه کرد: به نظر میرسد اگر از هوش مصنوعی استفاده شود میتوانیم در این زمینه و حوزه ناگشوده و در این میدان سخت هنوز بازنشده بهره گیریهایی از این رهگذر به جهت تلفیق فقه و حقوق به دست بیاوریم.
مبلغی عنوان کرد: هوش مصنوعی توانایی بالایی دارد برای اینکه به سمت این تاریخ مهار نشده و پر از معلومات برود و از گوشه و کنار یک سری اطلاعات را جمع آوری کند. این یکی از نتایج به کار گیری هوش مصنوعی است ولو به شکل موجبه جزئیه. چون اجتهاد بسیار دقیق و حساس است و هوش مصنوعی ولو اینکه دقت، سرعت و قدرت نفوذ در آن وجود دارد، اما بر اساس تجربیات کنونی تا یک حدی بیشتر نمیتواند جلو برود.
او افزود: اجتهاد نیاز به حجم عظیمی از اطلاعات دارد، کارکرد هوش مصنوعی تجمیع و پیدا کردن اطلاعات است. اگر هوش مصنوعی هیچ فایدهای جزء همین فایده را داشته باشند کفایت میکند.
استاد حوزه علمیه ابراز داشت: اطلاعات خام و اطلاعات ترکیب شده. یعنی اطلاعات حاصل از ترکیب را به دست میدهد.
اوگفت: ابتدا باید به سمت آگاهی موضوعات جدید برویم که بعد از انقلاب موضوع شناسی کلید خورده است. فقیه نیاز به موضوع شناسی دارد-به معنای صحیح و کامل-. هوش مصنوعی می تواند لااقل بخشی از اطلاعاتی که اگر بدانی به حقیقت موضوع آگاه میشوی را در اختیار قرار دهد، به خصوص در موضوعات اجتماعی؛ چون در این موضوعات منابع ذی دخل زیاد هستند لذا منابع لازم الرجوع باید زیاد باشد. مسائل اجتماعی به گونهای است که اگر مجتهد دقیق موضوع را نداند و موضوع را ببنددو برود سراغ حکم الله، حکمی که میدهد مربوط به موضوع ذهنی اوست نه موضوع بیرون اجتماعی لذا وقتی که حکم بر اجتماع عرضه میشود؛ ممکن است اثر عکس را به دنبال داشته باشد. اصلاً ذات اجتماع، پیچیدگی است.
مبلغی افزود: به دلیل اینکه فاصلهی حال و آینده کم شده و آینده خیلی زود به حال هجوم می آورد و آن را درهم میشکند، موضوعات اجتماعی و اقتصادی به این شکل هستند. این موجبه ی جزئیه تا جایی است که اگر خروجی از فقیهی که از هوش مصنوعی بهره گرفته و فقیهی که از هوش مصنوعی بهره نگرفته بگیریم ، و خروجی این دو را مقایسه کرده و اگر از یکدیگر متمایز بودند، با بررسی نتایج حاصله به این نتیجه برسیم که استفاده از هوش مصنوعی کارگشاتر است ، فلذا باید فقیه از هوش مصنوعی کمک بگیرد چون این کمک کننده است تا دین به جاهایی دیگر نرود و این به نفع دین است.
او بیان کرد: هوش مصنوعی، شکاف های اطلاعاتی، احتمالاتی، شناخت موضوعات معاصرو ترکیب کردن و پیوند دادن بین اطلاعات را می تواند پرکند.
استاد حوزه علمیه قم در عین حال بیان کرد: هوش مصنوعی نمی تواند در عرصه اجتهاد خودکفا باشد بلکه نتایج هوش مصنوعی باید در نهایت ازهوش بشری عبور کند. چون اجتهاد ، فقاهت است و دقت در لحن کلام معصوم علیه السلام و یک مذاق است، یک طعم است و طعم را دستگاه پیدا نمیکند و این مزاق ، خاصیت انسانی است.