شفقنا- دکتر تقی آزاد ارمکی جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه تهران معتقد است: «جامعه ایران دچار یک شکاف طبقاتی بنیادی شده است. باید توجه داشته باشیم که جامعه تفاوت میان سبک زندگی و وضعیت مالی مسئولین دارای تخصص، دانش و پر تلاش را می پذیرد، اما آنچه غیرقابل پذیرش است رسیدن برخی از مسئولین به سرمایه های کلان بدون تلاش و تخصص و تنها با استفاده از رانت و تبعیض است، همین امر موجب رواج خشونت در جامعه شده و شاهدیم اکثریت علیه هم ناروایی می کنیم و حق یکدیگر را تصاحب می کنیم. راهکار خروج از این بحران تحول اجتماعی و اصلاح گری است.»
دکتر تقی آزاد ارمکی درگفت وگو با شفقنا درباره پیامدهای افزایش فاصله طبقاتی، نوع سبک زندگی و وضعیت مالی برخی از مسئولین نسبت به عموم مردم، اظهار کرد: اینکه در ایران شکاف طبقاتی به وجود آمده و سبک زندگی مسئولین و مردم از هم جدا شده دو بحث متفاوت است. بحث اول اجتماعی و اقتصادی و مبحث دوم سیاسی است. به نظر نمی آید که وضع مالی همه مسئولین این کشور نسبت به گذشته بهتر شده باشد یا در مسیر این شکاف طبقاتی قرار گرفته باشند چرا که برخی از مسئولین همان سبک و سیاق زندگی معمولی و قدیم خود را با بیش و کم تفاوت، ادامه می دهند، اما در مورد اینکه جامعه ایرانی دچار یک شکاف طبقاتی بنیادی شده، جای هیچ شبهه ای نیست.
تحول اجتماعی و اصلاح گری بنیادین دو راهکار کاهش فاصله طبقاتی
دکتر آزاد به راهکارهای کاهش فاصله طبقاتی گفت: جامعه ما دارای یک اکثریت فقیر و یک اقلیت متمول است و متأسفانه با گذر زمان با سرعت بیشتری به این سمت می رود و راهی هم برای پیش بینی و جلوگیری از آن در نظر نداریم. معتقدم دو راه برای حل این معضل وجود دارد، اولین راه اینکه تحول اجتماعی دیگری در ایران رخ دهد به گونه ای که به ندارها کمک شود تا علیه داراها انقلاب کنند و ثروتی که وجود دارد را مصرف نمایند. راه دوم اینکه اصلاح گری بنیادین به لحاظ ساختاری به وجود آید.
شکاف طبقاتی جامعه را دچار یک بیگانگی مهم اجتماعی و فرهنگی کرده است
این جامعه شناس به اثرات شکاف طبقاتی اشاره و تصریح کرد: شکاف طبقاتی جامعه را دچار یک بیگانگی مهم اجتماعی و فرهنگی کرده است، به عبارت دیگر متمولین نسبت به وضعیت جاری و ساری جامعه بی اعتنا و بیگانه شده اند به همین دلیل خشونت در مصرف، خرید، مهاجرت و سرمایه گذاری در حال شکل گیری است به گونه ای که این متمولین پول هایشان را با خشونت مصرف می کنند و به سمت تولید نمی بَرند بلکه به سمت انباشت بیشتر می بَرند.
وی ادامه داد: خشونتی که به آن اشاره می کنم رفته رفته از سوی متمولین در زمینه خرید و فروش دلار، سکه، ملک، زمین و کالاهای ضروری مردم نمود بیشتری پیدا کرده است، این گروه از افراد نمی دانند حاصل عملی که انجام می دهند، چه خواهد بود بنابراین این خشونت در موقعیت ها و زمان هایی به خشونت دیگری هم می انجامد.
در مورد ندارها هم همین مساله صدق می کند؛ ندارها دچار یک بیگانگی شدند که این بیگانگی آنها را به یک خشونت وا می دارد، بیگانه شدن نسبت به اینکه جامعه، نیازها، انتظارات و توانایی هایشان چیست!؟ در واقع مردم دچار خشونت در مصرف و خشونت در جابه جایی شدند این نوع از خشونت طلبی در خرید برخی از کالاها مانند گوشت، روغن، دستمال کاغذی و… در موقعیت های متفاوت خود را نشان داد. کاسب محله هم که جزو طبقات پایین است، به این خشونت طلبی ادامه می دهد و در نهایت افزایش قیمت ها، بی اعتنایی، بد اخلاقی و ناجوانمردانگی در جامعه شکل می گیرد. در آن زمان راه حل اصلاح جامعه ای با کنش های خشونت آمیز این است که به یک تحول اجتماعی و حرکت های رادیکال بیانجامد.
دکتر آزاد در مورد اساس و چارچوب های اصلاح گری برای از بین بردن فاصله طبقاتی میان برخی از مسئولین و مردم، گفت: لازمه اصلاح گری اجتماعی این است که چند اقدام را در کشور انجام دهیم: اول، نقد انقلابی گری. دوم، نقد بی تدبیری برخی از قدرتمندان و مسئولین. سوم، برای نجات بخشی، از نظام کارشناسی کشور دعوت شود تا کنشگران سیاسی و صاحبان ایدئولوژی و کسانی که مدعی انقلاب هستند. در واقع کسانی که صاحب تخصص و دانش هستند و با یک عقلانیت معطوف به اصلاح گری و نجات بخشی و خدمت وارد صحنه های اجتماعی بشوند، نیروهایی خواهند بود که اصلاح گری را ممکن می کنند، عقیده ام بر اصلاح گری به معنای دغدغه سیاسی نیست بلکه منظور یک بدنه اجتماعی است که ضد بی تدبیری است و اصلاح گری می کند.
این استاد جامعه شناسی دانشگاه در پاسخ پرسشی درباره ضرورت همرنگی میان مردم و مسئولین، گفت: ضرورت همرنگی و یکرنگی صاحبان قدرت با مردم، تفکر و صحبت اشتباهی است که تاکنون بیان کردیم مثل اینکه ضروری بدانیم یک شخص با تحصیلات عالی مانند عوام صحبت کند. این مقوله از یکرنگی یعنی فروپاشی و من معتقد به این نوع یکرنگی نیستم. ما باید از گوناگونی و تنوع صحبت کنیم، زمانی که این تنوع وجود داشت، گروه های متعدد اجتماعی به صحنه عمل می آیند و در آن زمان است که تقسیم کار شکل می گیرد، اما یکسانی و یکرنگی اجازه نمی دهد سرمایه ها مورد استفاده قرار گیرند بنابراین اساساً ایده یکرنگی اشتباه و فاشیسمی است و در حقیقت ایده کسانی است که به جامعه و گوناگونی و نیروهای اجتماعی باور و اعتقادی ندارند.
وی یکسانی سطح مالی در میان همه مردم از گروه های مختلف را نیز غیرقابل قبول ندانست و اظهار کرد: یکرنگی و یکدستی در مسایل مالی را قبول ندارم چون فردی که صبح تا شب کار می کند و ریسک سرمایه را برعهده می گیرد نباید برداشتش مانند کسی باشد که چندان تلاش نمی کند. کسانی که ریسک پذیر هستند و عقل، دانش، تخصص و سرمایه های این چنینی دارند، مشخص است که باید منفعت بیشتری نسبت به دیگران ببرند. شکل گیری این ایده مارکسیستی در ایران باعث فرو ریختن نظام تولید در کشور می شود. چرا تولید در کشور رونق ندارد و سرمایه ها به سمت تولید نمی رود؟ به این دلیل که هزینه بَر است. یک سرمایه دار، سرمایه های خود را در عرصه تولید وارد نمی کند چون باید هزینه ریسک او را بپردازیم، اما این چنین نمی کنیم لذا این سرمایه دار ترجیح می دهد سرمایه خود را به بازار ببرد و خرید و فروش مختلفی انجام دهد به همین دلایل آرام آرام اکثریت مردم واسطه گر می شوند. بنابراین این نگاه اشتباه عوام فریبانه مارکسیستی که در ایران وجود داشته و یکسان سازی را ترغیب می کند سبب می شود جامعه پیشرفت نداشته باشد.
مردم تفاوت سبک زندگی و وضعیت مالی مسئولین براساس تخصص و تلاش را می پذیرند، اما «تبعیض» غیرقابل است
دکتر آزاد در پاسخ به این پرسش که آیا تفاوت فاحش سبک زندگی و وضعیت مالی برخی از مسئولین با مردم به نظام اجتماعی آسیب وارد کرده یا در آینده آسیب هایی وارد خواهد کرد؟ گفت: تفاوت با تصاحب و تعارض فرق دارد. اینکه حضرت امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب ساده زیست بوده و هستند و زندگی آنان با مردم و روحانیت متفاوت بود و هست، معنا دار است و تفکری در این رفتار و اعمال وجود دارد. اما اگر تلاش و کوشش برخی از مسئولین به مرور سبب شده وضعیت مالی آنان دچار تغییر چشمگیری شود، از سوی مردم قابل قبول است، نکته مهم این است که در جامعه ما به وفور تبعیض وجود دارد.
ریشه تبعیض در ایران در «عدم عقلانیت و عدم تقسیم کار اجتماعی» است
این جامعه شناس درمورد ریشه تبعیض، اظهار کرد: ریشه تبعیض در ایران در «عدم عقلانیت و عدم تقسیم کار اجتماعی» است و متأسفانه این تبعیض در تمام جامعه جاری و ساری می باشد. ما با تبعیض زیست می کنیم! و کشورمان با تبعیض پیش می رود! در مناسبات انسانی، اخلاقی، سرمایه گذاری و توسعه ای، تبعیض موج می زند.
اکثریت علیه هم ناروایی و حق یکدیگر را تصاحب می کنیم
وی افزود: ما اهل تبعیض هستیم و اهل مراوده، انفاق، انسجام و سازگاری نیستیم به همین دلیل مدام در جامعه به شکل های مختلف خشونت می کنیم البته قابل ذکر است که تبعیض، نابرابری و تصاحب کسانی که قدرت بیشتری دارند، بیشتر دیده می شود، اما قابل انکار نیست که بسیاری علیه هم ناروایی و حق یکدیگر را تصاحب می کنیم.
وی تأکید کرد: گفته و تأکید دین، پیامبر اسلام(ص) و دغدغه جامعه انسانی است که بدون تبعیض، سطح زندگی و وضعیت مالی هر فردی براساس توانایی ها و تلاش وی تعیین شود یا تغییر کند.
رانت موجب شده که یکسری از افراد حقوق و حقی را تصاحب کنند
دکتر آزاد در پاسخ به این پرسش که وضعیت مالی و سطح زندگی چند درصد از مسئولین براساس تلاش، تخصص و دانش آنان دچار تغییر و تحول در جهت مثبت و تبدیل به سرمایه شده است؟ گفت: سرمایه درصد بسیاری کمی از مسئولین حاصل تلاش و تخصص شان است. چون دموکراسی در ایران اعمال نمی شود، رانت وجود دارد و همین رانت موجب شده که یکسری از افراد حقوق و حقی را تصاحب کنند لذا خود داوری می کنند و پاسخگو هم نیستند. در وضعیت فعلی جز یک انقلاب اجتماعی راه حل نداریم و اگر نمی خواهیم انقلاب کنیم باید اصلاح گری در سطوح بالا شکل بگیرد، آن زمان است که دغدغه دموکراسی و بروکراسی معنا پیدا می کند؛ ترکیب این دو (دموکراسی و بروکراسی)، عقلانیت و مشارکت است در این صورت شرایطی فراهم می گردد تا جامعه ترمیم، تصحیح و تقویت شود و ظرفیت ها و سرمایه های جدید وارد جامعه شوند.
حفظ و تقویت ارتباط میان مسئولین و مردم تنها با تنظیم دموکراسی امکان پذیر است
این جامعه شناس تصریح کرد: عموم مردم متوجه وجود تبعیض در جامعه هستند البته باید تذکر داد که گروه هایی از مردم هم خطا می کنند و در حق یکدیگر ناروایی هایی دارند. چه تعداد از کارمندان دولت به درستی کار می کنند؟ چه تعداد معلمین به درستی تدریس می کنند؟ چه تعداد از کاسبان رفتار درست و منصفانه ای دارند؟ چه تعداد از والدین رفتارهای مناسبی دارند؟ جای تأسف بسیار است که عرصه های مختلف اخلاقی را رعایت نمی کنیم و در حال نزدیک شدن به مرحله فروپاشی اخلاقی هستیم.
دکتر آزاد در پاسخ به این پرسش حفظ و تقویت ارتباط میان مسئولین و مردم چگونه ممکن است؟ گفت: تنها باید دموکراسی را تنظیم کنیم بدین معنا که افراد باید بر اساس توانایی و صلاحیت، موقعیتی را کسب کنند و در زمان قانونی و مقرر از آن موقعیت و قدرت کنار بروند تا افراد قدرتمند و توانمند دیگری بر سر کار قرار گیرند.