شفقنا زندگی-مرضیه نوروزی: حمید حاج اسماعیلی، کارشناس بازار کار درباره کسب و کارهای خانگی به خصوص در ایام کرونا می گوید: دولت باید زیر ساخت لازم را برای مشاغل خانگی فراهم کند تا این تولیدات از طریق فضای مجازی عرضه شوند و از این طریق برای خریداران ارسال شود. دوم اینکه ما از آنها حمایت کنیم. حمایت هم جنبه مالی دارد و هم از طریق مشاوره های فنی انجام می پذیرد. شاید تولید کننده خلاقیتی برای تولید کالا دارد ولی اینکه بازار آن کجا است و به چه شکلی عرضه می شود و کیفیت و استاندارد ها همه مسائلی است که باید مورد حمایت دولت قرار بگیرد.
متن گفت وگوی خبرنگار شفقنا زندگی با حاج اسماعیلی را می خوانید:
_ با توجه به شیوع کرونا بعضا کسب و کارهای خانگی رونق گرفته و تعداد آنها زیاد شده است. آیا این کسب و کارها دارای ضوابطی خواهند بود و مورد حمایت قرار می گیرند؟
هزینه تامین کسب و کار در ایران بالا است
از گذشته نیز بحث مشاغل خانگی در کشور مطرح بود چون ما ظرفیت های اشتغال کوچکی داریم و هزینه تامین کسب و کار در کشور بالا است و برای برخی از کسانی که تمایل دارند خود بتوانند کارهایی را انجام بدهند و کسب درآمد کنند، مسیر خوبی است و دولت به همین کار توصیه داشت. کارهای مربوط به صنایع دستی و هنر های بومی و ابداعات و اختراعاتی که افراد می توانند خود داشته باشند و امکان پیگیری این کارها در خارج از خانه به دلیل پر هزینه بودن و نیاز به سرمایه بالا ممکن نیست.
ما نتوانسته ایم مشاغل خانگی را به درستی تعریف کنیم
کارهایی نیز صورت گرفته و در مقاطعی هم در این دولت و هم در دولت های گذشته برنامه هایی برای این کار تدوین شده است و حتی بحث مشاغل خانگی در ردیف حمایت های تسهیلات بانک ها قرار گرفت ولی موفق نبود و شاید دلایل متعدد باشد. یکی از دلایل می تواند این باشد که ما نتوانسته ایم این مشاغل را به درستی تعریف کنیم. چون کالایی که در خانه تولید می شود باید بازار دقیق و مشخصی داشته باشد. اینکه این ها باید یا در بازار داخلی عرضه بشود یا صادرات شوند یا اینکه باید در مقاطعی دست به این کارها زد که گردشگر در کشور رفت و آمد دارد. چون بخشی از کسانی که تمایل دارند تولیدات مشاغل خانگی را خریداری کنند توریست ها هستند که ما این فرصت را بارها در کشور از دست دادیم و شرایط کرونا نیز به آن دامن می زند اما فرصتی فراهم شده تا از امکان مشاغل خانگی استفاده کنیم. کار در خانه در عین حال که مزایایی دارد معایبی به دنبال خواهد داشت؛ چون برخی مشکلات را در کانون خانواده ایجاد می کند و تعارض و تزاحمی را برای همسایگان ایجاد می کند. پس باید حواسمان باشد که مشاغلی را در خانه پیگیری کنیم تا که از این دو مشکل اساسی را که در خانه و خانواده ایجاد تنش می کند پرهیز شود.
دولت باید زیر ساخت لازم را فراهم کند
همه می توانند شرایط تولیدات خانگی را فراهم کنند
دولت باید زیر ساخت لازم را برای آنها فراهم کند تا این تولیدات از طریق فضای مجازی عرضه شوند و از این طریق برای خریداران ارسال شود. دوم اینکه ما از آنها حمایت کنیم. حمایت هم جنبه مالی دارد و هم از طریق مشاوره های فنی انجام می پذیرد. شاید تولید کننده خلاقیتی برای تولید کالا دارد ولی اینکه بازار آن کجا است و به چه شکلی عرضه می شود و کیفیت و استاندارد ها همه مسائلی است که باید مورد حمایت دولت قرار بگیرد. همچنین فراهم شدن شرایط استفاده از بیمه های تامین اجتماعی که به نظر من همه می توانند شرایط تولیدات خانگی را فراهم کنند. همچنین عرضه تولیدات در مقاطعی از هفته یا ماه در بازارچه های منطقه ای و مناطق شهری تا شرایط برای شناخت این کالاها و تولیدات بیشتر شود و افرادی که در کشور هستند به طور عمومی از عرضه این کالا ها استفاده کنند. باید حتما به این وضعیت توجه کنیم وقتی شرایط اشتغال ما در کشور با مشکل روبرو شده است حتما باید همه ظرفیت ها فعال شود تا بخشی از مشکلات کشور حل شود.
_ آیا آماری در مورد این مشاغل وجود دارد و می توان گفت چند نفر و به چه صورتی مشغول این مشاغل هستند؟
علی رغم تاکیدات و انتقاداتی که سال ها به وزارت تعاون و رفاه وارد می شود و خواستار شکل گیری بانک جامع اطلاعاتی در کشور هستیم و اینکه بتوانیم این موارد را به طور طبقه بندی شده در کشور داشته باشیم، مشاغل متعدد را و کارگاه ها را رصد کنیم و جنسیت افراد و تحصیلات و مهارتهایشان را بدانیم اما هنوز ناقص است و این شرایط در کشور وجود ندارد. دولت با اینکه می داند این برای تصمیم گیری و تصمیم سازی در کشور به این اطلاعات نیاز است ولی کاری جدی در این رابطه صورت نگرفته است. برای کارهای خانگی از گذشته تجربه فرش و گلیم بافی در کشور به طور جدی وجود داشت و ما از جمله سرآمدترین کشور ها در این حوزه هستیم. تابلوهایی که در کشور تولید می شود و فرش های دستباف ایرانی برای کشورمان ارز آوری دارد و در داخل نیز خریدارانی برای آنها وجود دارد. امیدواریم بقیه صنایج دستی ایران نیز جزو مشاغل خانگی با ظرفیت بالا باشند ولی متاسفانه هنوز در این بخش ها کار زیادی صورت نگرفته است. چند سالی است که تولید مواد غذایی و خود غذا نیز جزو تولیدات مشاغل خانگی قرار گرفته اند و افراد به این کار مبادرت می کنند و توزیع کننده هستند یا موادی که حاصل فراوری محصولات کشاورزی است. باید برای ساماندهی و اخذ استاندارد های بهداشت و بسته بندی این محصولات اقدام شود و مورد نظارت و حمایت دولت قرار بگیرد تا مردمی که این ها را تهیه می کنند اعتماد بیشتری به این ها پیدا کنند.
_ قانون مالیات می تواند در مورد این کسب و کارها اعمال شود؟
قطعا باید از کسب و کارهایی حمایت کنیم که با نظارت دولت شکل می گیرد و صاحب شناسنامه است
بحث مالیات در مراحل بعدی مطرح می شود. بسیاری برای اینکه کسب و کارشان دارای شناسنامه نشود و تعهدات لازم را انجام ندهند به فعالیت های زیر زمینی و سیاه مبادرت می کنند. من به تایید کارهایی که خارج از چهارچوب نظارت سازمان های مسئول است علاقه ای ندارم قطعا باید از کسب و کارهایی حمایت کنیم که با نظارت دولت شکل می گیرد و صاحب شناسنامه است و فعالیت های آنها در چهارچوب قانون کشور است و می توان برایشان معافیتی در نظر گرفت ولی این معافیت ها شرایط خاص خود را دارد و دولت به تناسب میزان فعالیت آنها در حوزه بیمه و مالیات و تسهیلات از آنها حمایت می کند. اگر این افراد انگیزه داشته باشند و تقاضا کنند دولت می تواند برایشان حمایت هایی داشته باشد و معافیت هایی را در نظر بگیرد.
_ نظارتی بر شبکه های اجتماعی وجود ندارد. آیا کسب و کارهایی که به این صورت و در این شبکه ها تبلیغ می شود و بعضا سود های هنگفتی به همراه دارد در بلند مدت به ضرر اقتصاد تمام نمی شوند؟
تغییر تکنولوژی و تغییر بافت بازار کار در دنیا به سمت استفاده از پلت فرم های اینترنتی و مجازی پیش رفته است
در دنیا از فضای اینترنت برای درآمد سازی استفاده می شود
تغییر تکنولوژی و تغییر بافت بازار کار در دنیا به سمت استفاده از پلت فرم های اینترنتی و مجازی پیش رفته است و فرصت و ظرفیت بسیار بزرگی است تا مشاغل گسترده ای در این فضا شکل بگیرد. بسیاری از کسب و کارها در قرن 21 بر سکو ها و پلت فرم های اینترنتی مبتنی است. ما نمی توانیم چشم خود را بر این امکانات و ابزار ببندیم. این ها تکنولوژی جدید هستند و حتما باید مورد استفاده قرار بگیرند اما دولت بر اساس قانون موظف به نظارت است و باید بستر این کار را در کشور فراهم کند. شکل گیری دولت الکترونیک بر اساس همین دیدگاه در کشور انجام شده است. شرایط زمانی و مشکلاتی که به طور مقطعی در کل دنیا و کشور ما ایجاد شده است ضرورت استفاده از فضای مجازی و پلت فرم های اینترنتی را در کشور نشان می دهد. با محدودیت های جدی به لحاظ پروتکل های بهداشتی نیاز است تا از این ابزار استفاده کنیم. وقتی این ابزار به این آسانی است و می توان در خانه کالا را سفارش داد و هزینه آن را پرداخت و کالا برای ما ارسال می شود در کل هزینه های کشور صرفه جویی می شود باید به این سمت جرکت کرد و دولت باید این بستر را فراهم کند. سایت های زیادی از گذشته در این حوزه کار می کنند. در دنیا از فضای اینترنت برای درآمد سازی استفاده می شود. در کشور ما دیجی کالا از سال های گذشته حرکت هایی شروع کرده بود و امروز به شکلی کاملا جدی کار می کند. در حوزه حمل و نقل اسنپ و تپ سی کار می کنند و ما باید در همه حوزه ها در فضای مجازی فعالیت کنیم.
_ برخی اشکالات در خرید و فروش اینترنتی وجود دارد؛ از جمله عدم تحویل به موقع کالا یا ارسال کالاهایی غیر از آنچه سفارش داده شده است و مواردی نظیر کلاهبرداری های اینترنتی و همچنین مساله عدم مالیات در برخی از این کسب و کارها. نظر شما چیست؟
به دلیل جوان بودن کسب و کارهای اینترنتی در ایران نتوانسته ایم این کسب و کارها را ساماندهی کنیم
به دلیل جوان بودن کسب و کارهای اینترنتی در ایران نتوانسته ایم این کسب و کارها را ساماندهی کنیم و آنها را ضابطه مند کنیم. کارهایی برایشان شروع شده و دولت ضوابطی را تدوین کرده اند ولی هم مردم و هم کسانی که به کسب و کارهای اینترنتی مبادرت می کنند باید بدانند که این سیستم تحت ضوابط قانونی کشور است و باید از سازمان های مسئول مجوز بگیرند. وزارت سمت و وزارت کار یکی از آنها است. وقتی این فعالیت ها در فضای مجازی شکل می گیرد دولت هم مسئول نظارت بر آن است. در عین حال داد و ستد های مالی صورت گرفته حتما باید در چهارچوب قانونی باشد مردمی که از طریق فضای مجازی به درگاه های اینترنتی پول پرداخت می کنند اگر اطمینان لازم وجود نداشته باشد متضرر می شوند. دولت باید به این درگاه ها ورود کند و مجوز وجود داشته باشد و مردمی که خرید می کنند بتوانند اعتراضات خودر ا پیگیری کنند و متضرر نباشند. این ارتباطی دو طرفه بین فروشنده و خریدار است که در عین حال وظیفه ای برای دولت ایجاد می کند. دولت هم باید از تولید کننده و هم مصرف کننده حمایت کند و وظایف خود را در حوزه نظارت و مالیات و استاندارد وبیمه محقق کند.
_ آیا آماری در مورد گردش اقتصادی این کسب و کار ها وجود دارد؟
شاهد گسترش خرید و فروش اینترنتی و نظارت دولت خواهیم بود
ما به لحاظ حجم امکان رصد این طیف را نداریم ولی گردش مالی آنها به راحتی می تواند مورد نظارت باشد؛ چون نقل و انتقالات این خرید ها از مبادی رسمی صورت می پذیرد و بانک مرکزی و سایر بانک های کشور می توانند رصد داشته باشند. شاید الان این نقل و انتقالات قابل توجه نباشد اما اگر شاهد ادامه این روند باشیم که پیش بینی می شود کرونا ظرف یک سال آینده نیز ادامه خواهد داشت شاهد گسترش خرید و فروش اینترنتی و نظارت دولت خواهیم بود.
